Op mijn Substack-kanaal schrijf ik uitgebreid over de kracht van de leefwereld versus de verstikkende systeemwereld. In deze samenvatting zet ik de belangrijkste lessen uit mijn laatste twee artikelen op een rij.
Tegenwoordig hoor je overal de roep om meer ‘gemeenschapszin’. Bestuurders vliegen elkaar in de haren met mooie termen en subsidiepotjes. Maar een echte gemeenschap koop je niet met geld. Die bouw je zelf, met vallen en opstaan. Tijd voor een nuchtere blik.
Een gemeenschap is geen gezelligheidsclubje
Een gemeenschap is geen gezellige praatclub
We verwarren een gemeenschap tegenwoordig te snel met een ideologische bubbel of een hippe community. Een echte gemeenschap kies je niet uit. Je hebt te dealen met de nukkige bakker, de oude buurman en de dorpsgek. Dat schuurt weleens. Maar juist door dat gedoe leer je elkaar waarderen.
We verwarren een gemeenschap tegenwoordig te snel met een ideologische bubbel of eencommunity. Een echte gemeenschap kies je niet uit. Je hebt te dealen met de nukkige bakker, de oude buurman en de dorpsgek. Dat schuurt weleens. Maar juist door dat gedoe leer je elkaar waarderen.
We verwarren een gemeenschap tegenwoordig te snel met een ideologische bubbel of een hippe online squad. Een echte gemeenschap kies je niet uit. Je hebt te dealen met de nukkige bakker, de oude buurman en de dorpsgek. Dat schuurt weleens. Maar juist door dat gedoe leer je elkaar waarderen.
Tegenwoordig stoppen we de samenleving in emotioneel bubbelplastic. Elk sociaal schaafwondje noemen we meteen een trauma. Terwijl: van een beetje modder in de wond krijgt je immuunsysteem juist antistoffen. Een stevige discussie aan de bar geeft maatschappelijk eelt op de ziel. Zonder wrijving geen glans.
De paradox van de overheid
Zodra de overheid zich met een spontaan initiatief bemoeit, gaat het mis. De overheid denkt in wetten en protocollen (de systeemwereld). Een gemeenschap leeft van vertrouwen en gunnen (de leefwereld). De overheid sloopt de gemeenschap op drie fronten:
- Regeldrift verstikt: Als een dorpshuis aan dezelfde ARBO- en privacy-eisen moet voldoen als een multinational, haakt men af.
- Plicht wordt recht: Als de gemeente alles overneemt met buurtcoaches, leunen mensen achterover. De morele plicht om je buurman te helpen verdwijnt.
- Angst voor risico: De overheid wil een steriele wereld zonder ongemak. Ze behandelt volwassenen als kleuters.
Het tegengif: Radicale zelforganisatie buiten het systeem om
Wat kunnen we hiertegen doen? Simpel: de overheid buitenspel zetten door het zelf te gaan doen. In de luwte, onder de radar.
- Weiger de subsidie: Geld van de overheid is het Paard van Troje. Er komen altijd voorwaarden en accountantscontroles mee. Financier projecten zelf via sponsoring of contributie. In mijn eigen dorp kochten we samen drie huizen voor jongeren met geld uit het dorp. De trots die je dan voelt is onbetaalbaar.
- Organiseer de achtertuin-democratie: Stop met praten en begin met handelen. Moet het groen worden bijgehouden? Bel niet de gemeente, maar pak met de buren een kruiwagen op zaterdagochtend.
- Herintroduceer de sociale controle: Los problemen zelf op aan de keukentafel of aan de bar. Toen jongeren in ons dorp vervelend deden tijdens oud en nieuw, hebben oudere dorpsbewoners een stevig gesprek met hen gevoerd. De excuses kwamen snel. Dat schuurt, maar het lost wel wat op zonder dat er een politie-hetze ontstaat.
Pas op voor de ‘doodsknuffel’
Als je buiten het systeem om succesvol bent, raakt de overheid in paniek én gefascineerd. Ze willen je ‘doodknuffelen’. Jouw mooie initiatief krijgt een stempel als ‘voorbeeldproject’ en wordt platgeslagen in beleidstaal.
Wapen je hiertegen. Weiger het podium. Praat niet in hun managementtermen zoals inclusief of co-creatie, maar blijf de gewone taal van de werkvloer spreken. Houd de deur dicht voor consultants en beleidsmakers. Een veerkrachtige gemeenschap overleeft in de marge van de macht, nooit dankzij de macht!
Wil je de volledige verhalen en al mijn toekomstige columns lezen? Abonneer je dan (gratis) op mijn Substack via substack.com om geen artikel te missen!