Blog van Jan Hut

Soms tref je een tekst of een moment dat blijft plakken. Laatst vroeg Jelle van Baardewijk van De Nieuwe Wereld (DNW) me: “Jan, je bent erg kritisch op ons, wat doen we verkeerd?” Die vraag bleef bij me haken terwijl ik naar hun video’s keek. En eerlijk is eerlijk: de analyses bij De Nieuwe Wereld zijn vaak prachtig, maar het is soms ook alsof je kijkt naar een schriftelijke cursus boksen. We worden in deze maatschappij geregeerd door heel veel kopvoeters. Mensen met een reusachtig hoofd vol theorieën en modellen waar ze heilig in geloven, maar zonder romp of handen die weten hoe de praktijk echt loopt. In mijn ogen is het een ziekte, de Denkziekte.

We hebben hier bovendien niet te maken met een lokaal griepje in de studio van DNW  in Leiden; de denkziekte is een wereldwijde pandemie. En net als bij elke pandemie moeten we durven kijken naar de oorsprong. Dit virus is niet ontsnapt van een vismarkt, maar is doelbewust gecultiveerd in de laboratoria van de Angelsaksische business schools en de ivoren torens van universiteiten. Daar ontdekten ze dat je de rauwe werkelijkheid kunt vervangen door spreadsheets, KPI’s en managementmodellen. Vanaf die universiteiten is het virus via internationale super-spreaders – de grote consultancybureaus en de bureaucratie in Brussel – over de hele wereld verspreid.

Elk ministerie, elke zorginstelling en elk onderwijsbestuur is inmiddels besmet. Het is een wereldwijde gijzeling van het gezonde verstand. De wereldtop vergadert in afgesloten resorts in Davos – het ultieme Mount Stupid (daar wonen mensen met beperkte kennis die denken alles te weten) op wereldniveau – waar ze op comfortabele afstand de mensheid managen via PowerPoint. Terwijl de leefwereld buiten krepeert door een acuut gebrek aan doeners. Omdat het virus zo diep is binnengedrongen in de ‘universitaire wasstraat’ van De Nieuwe Wereld, is een vaccin bittere noodzaak.

De patiënten van deze hardnekkige denkziekte belanden uiteindelijk allemaal op Mount Stupid: een comfortabel plateau waar ze oeverloos met elkaar praten over de kloof, losgezongen van de leefwereld buiten die ondertussen hardstikke vastloopt. DNW is een magneet voor mensen die het virus onder de leden hebben. Ze denken dat ze genezen door zich aan de verhalen te laven maar het tegendeel is waar. Bij ieder gesprek inhaleren ze meer virusdelen van de denkziekte. Omdat ik het strijden over die kloof tussen theoretisch gevormd en mensen met praktische ervaring een beetje moe ben, ben ik zelf aan het knutselen geslagen. Niet met subsidies of ingewikkelde projectplannen, maar gewoon aan de keukentafel in Visvliet.

Ik heb een vroeg medicijn en een vaccin ontwikkeld dat niet alleen deels geneest, maar ook verdere verspreiding tegengaat. Het is honderd procent biologisch, niet getest door het RIVM of Big Pharma, maar puur gebaseerd op Gezond Boerenverstand (GBV). Onderzoek alles en behoud het goede, zou mijn moeder zeggen. Hier is de bijsluiter voor de heren en dames in de studio.

De Prikken van het Vaccin

Prik 1: De Doen-check

• De Vaccinvraag: “Als de camera straks uitgaat en de microfoon klikt dicht, wat gaat u dan vandaag nog zelf concreet met uw handen doen om dit probleem op te lossen? En heeft u daar weleens gereedschap voor vastgehad?”
• De Toelichting: Dit haalt de academicus of prater direct uit zijn veilige rol. Het dwingt hen te bekennen of ze alleen de stoelen klaar laten zetten door een ander, of dat ze de koffie aan gasten laten serveren. Een nieuwe wereld bouw je immers niet met een PowerPoint, maar met de poten in de modder. Een gesprek met de schoonmaakster die mantelzorger is. 

Prik 2: De Ervarings-toets

• De Vaccinvraag: “Heeft u dit model bedacht op basis van spreadsheets and data, of heeft u weleens aan de keukentafel gezeten bij de mensen over wie u nu beleid maakt? Durft u uw theorie te laten mislukken in de praktijk?”
• De Toelichting: Dit legt de weeffout van al dat denken bloot. Het herinnert de denkers eraan dat het bestuderen van een gemeenschap vanaf een computerscherm lijkt op een schriftelijke cursus boksen: als je er nooit zelf in hebt geparticipeerd, snap je er niks van.

Prik 3: De Schuur-factor

• De Vaccinvraag: “Wanneer heeft u voor het laatst aan deze tafel écht geluisterd naar een stoorzender – iemand met een rauw, praktisch accent die uw jargon ‘een klotenzooi’ noemde – en bent u het gesprek aangegaan zonder hem direct in een hokje te plaatsen?”
• De Toelichting: Echte gemeenschap en zelfreflectie ontstaan pas bij wrijving. Deze vraag filtert het verhevene eruit en dwingt tot de nuchtere realiteit dat we elkaar in het stille midden moeten ontmoeten.

Prik 4: De Wensdenk-rem

• De Vaccinvraag: “Komt uw oplossing voort uit een spontaan initiatief dat u met uw eigen geld and uw eigen buren op zaterdagochtend gaat fixen, of heeft u in een denktank gezeten en een gemeentelijk subsidiepotje gevonden om een traplift naar nergens te financieren?”
• De Toelichting: Dit vaccin pakt onze acute regelvolgzaamheid aan. Het herinnert de kopvoeters eraan dat subsidies mensen vaak lui maken. De innovatiespier van een gemeenschap wordt pas getraind als iets écht niet werkt en we het zelf moeten oplossen met touw en ducttape.

De Vroege Symptomen en het Medicijn

Het is zaak de denkziekte in een zo vroeg mogelijk stadium te herkennen. De eerste symptomen zijn gelukkig eenvoudig herkenbaar. Het begint vaak met een acute diarree aan academische termen; zodra woorden als ‘essentialisering’, ‘paradigma’ of ‘postmoderne ruimtelijke ordening’ over de tafel rollen, weet je dat de besmetting is begonnen. Een ander hardnekkig symptoom is het volkomen gebrek aan concreetheid. De patiënt praat urenlang over de kloof of over de praktijk, maar zodra het praktisch wordt, vlucht hij direct terug in de abstractie van een model of een beleidsnota. Of met een opmerking: Je hebt gewoon ook abstractere verbanden nodig. Met als gevolg: De handen blijven angstvallig in de zakken.

Als de ziekte net de kop opsteekt, en de patiënt nog een klein spoortje binding met de werkelijkheid heeft, dient u acuut De Visvlieter Kuur toe. Dit medicijn is een directe, ingreep in de leefwereld. Zodra de symptomen van abstractie zich voordoen, dien je direct de klankkleur van nuchterheid toe. Dat haalt wensdenken direct uit de lucht. Daarna volgt een praktische paradox die de linkerhersenhelft kortsluit: “Mooi verhaal, maar de achtertuin van het dorpshuis moet gemaaid worden en de fitte jongens binnen zitten te gamen. Pakt u de grasmaaier of moeten de oudere dorpsbewoners het weer voor u doen?”

Maar we moeten ook realistisch zijn. Dit vroege medicijn helpt niet meer als de ziekte al te ver is doorgeschoten en de symptomen zijn genegeerd. Als de patiënt definitief is gevangen in de universitaire wasstraat en de filosofische beademing, is er geen redden meer aan. Dan rest alleen nog Mount Stupid. Dat is het terminale eindstation waar de kopvoeters zich definitief opsluiten in hun eigen ivoren toren, blind voor hun eigen onkunde, terwijl ze elkaar blijven bewonderen als sterren om hun verbale vaardigheden en mooie complexe zelfbedachte zinsconstructies. 

De Bijsluiter (Hut-Principe)

Mogelijke bijwerkingen van dit vaccin voor de beginnende patiënt die de symptomen tijdig herkent: lichte verwarring bij professoren, het spontaan laten vallen van dure managementtermen and een acute drang om de studio uit te lopen en de werkvloer op te gaan. Als u na het lezen van deze vragen nog steeds denkt dat uw poep niet stinkt en u voelt u zich verheven en de drang om de berg op te lopen, neem dan contact op met mij voor een herhaalprik. (of een schop onder de kont).

Mocht je denken hoe komt Jan aan al deze onzin? Volg dan  Iain McGilchrist. Hij inspireerde me.

Op mijn Substack-kanaal schrijf ik uitgebreid over de kracht van de leefwereld versus de verstikkende systeemwereld. In deze samenvatting zet ik de belangrijkste lessen uit mijn laatste twee artikelen op een rij.

Tegenwoordig hoor je overal de roep om meer ‘gemeenschapszin’. Bestuurders vliegen elkaar in de haren met mooie termen en subsidiepotjes. Maar een echte gemeenschap koop je niet met geld. Die bouw je zelf, met vallen en opstaan. Tijd voor een nuchtere blik.

Een gemeenschap is geen gezelligheidsclubje

Een gemeenschap is geen gezellige praatclub

We verwarren een gemeenschap tegenwoordig te snel met een ideologische bubbel of een hippe community. Een echte gemeenschap kies je niet uit. Je hebt te dealen met de nukkige bakker, de oude buurman en de dorpsgek. Dat schuurt weleens. Maar juist door dat gedoe leer je elkaar waarderen.

We verwarren een gemeenschap tegenwoordig te snel met een ideologische bubbel of eencommunity. Een echte gemeenschap kies je niet uit. Je hebt te dealen met de nukkige bakker, de oude buurman en de dorpsgek. Dat schuurt weleens. Maar juist door dat gedoe leer je elkaar waarderen.

We verwarren een gemeenschap tegenwoordig te snel met een ideologische bubbel of een hippe online squad. Een echte gemeenschap kies je niet uit. Je hebt te dealen met de nukkige bakker, de oude buurman en de dorpsgek. Dat schuurt weleens. Maar juist door dat gedoe leer je elkaar waarderen.

Tegenwoordig stoppen we de samenleving in emotioneel bubbelplastic. Elk sociaal schaafwondje noemen we meteen een trauma. Terwijl: van een beetje modder in de wond krijgt je immuunsysteem juist antistoffen. Een stevige discussie aan de bar geeft maatschappelijk eelt op de ziel. Zonder wrijving geen glans.

De paradox van de overheid

Zodra de overheid zich met een spontaan initiatief bemoeit, gaat het mis. De overheid denkt in wetten en protocollen (de systeemwereld). Een gemeenschap leeft van vertrouwen en gunnen (de leefwereld). De overheid sloopt de gemeenschap op drie fronten:

• Regeldrift verstikt: Als een dorpshuis aan dezelfde ARBO- en privacy-eisen moet voldoen als een multinational, haakt men af.
• Plicht wordt recht: Als de gemeente alles overneemt met buurtcoaches, leunen mensen achterover. De morele plicht om je buurman te helpen verdwijnt.
• Angst voor risico: De overheid wil een steriele wereld zonder ongemak. Ze behandelt volwassenen als kleuters.

Het tegengif: Radicale zelforganisatie buiten het systeem om

Wat kunnen we hiertegen doen? Simpel: de overheid buitenspel zetten door het zelf te gaan doen. In de luwte, onder de radar.

• Weiger de subsidie: Geld van de overheid is het Paard van Troje. Er komen altijd voorwaarden en accountantscontroles mee. Financier projecten zelf via sponsoring of contributie. In mijn eigen dorp kochten we samen drie huizen voor jongeren met geld uit het dorp. De trots die je dan voelt is onbetaalbaar.
• Organiseer de achtertuin-democratie: Stop met praten en begin met handelen. Moet het groen worden bijgehouden? Bel niet de gemeente, maar pak met de buren een kruiwagen op zaterdagochtend.
• Herintroduceer de sociale controle: Los problemen zelf op aan de keukentafel of aan de bar. Toen jongeren in ons dorp vervelend deden tijdens oud en nieuw, hebben oudere dorpsbewoners een stevig gesprek met hen gevoerd. De excuses kwamen snel. Dat schuurt, maar het lost wel wat op zonder dat er een politie-hetze ontstaat.

Pas op voor de ‘doodsknuffel’

Als je buiten het systeem om succesvol bent, raakt de overheid in paniek én gefascineerd. Ze willen je ‘doodknuffelen’. Jouw mooie initiatief krijgt een stempel als ‘voorbeeldproject’ en wordt platgeslagen in beleidstaal.

Wapen je hiertegen. Weiger het podium. Praat niet in hun managementtermen zoals inclusief of co-creatie, maar blijf de gewone taal van de werkvloer spreken. Houd de deur dicht voor consultants en beleidsmakers. Een veerkrachtige gemeenschap overleeft in de marge van de macht, nooit dankzij de macht!

Wil je de volledige verhalen en al mijn toekomstige columns lezen? Abonneer je dan (gratis) op mijn Substack via substack.com om geen artikel te missen!

UPDATE:

inmiddels ben ik een paar keer aangeschoven bij het fractieoverleg (dat is bij Sterk Westerkwartier toegankelijk voor belangstellenden). Het is een  mooi gezelschap waar openlijk over zaken wordt gesproken en tussendoor heb ik regelmatig contact met raadsleden om te sparren en te overleggen.

Hieronder de originele post

Het moest er eens van komen. Jan en iets met politiek, want ik maak me druk om gemeenschappen en vooral hoe die steeds meer verdwijnen uit de samenleving. De politiek heeft daar (ongewild) een grote invloed op. Zeker als je kijkt naar de landelijke of provinciale politiek. Lokale politiek heeft in mijn ogen de grootste invloed op gemeenschappen.

Misschien is het goed dat ik uitleg wat ik onder gemeenschappen versta. Dat zijn groepen mensen die zich sterk maken voor iets wat gemeenschappelijk is. Dat kan bijvoorbeeld een dorp zijn, een wijk of een geloofsgemeenschap. Binnen zo’n gemeenschap is er een diversiteit van mensen: jong en oud, arm of rijk, theoretisch of juist praktisch opgeleid. En een gemeenschap heeft in mijn ogen altijd een geschiedenis. Men kent elkaar en elkaars sterktes en zwakten. Voor alle duidelijkheid: dat levert altijd gedoe op, maar juist door dat gedoe leert men elkaar waarderen. Iedereen heeft een rol en die kan ook veranderen naargelang het onderwerp verandert. Het is van buiten niet te doorgronden hoe het binnen een gemeenschap werkt.

Daar knelt het in mijn ogen vaak richting overheid. De overheid wil gemeenschappen ondersteunen en dat gaat vaak met een algemene aanpak. Net alsof ieder dorp of iedere buurt op dezelfde manier werkt – en dat is zeker nooit het geval. De wereld is intussen vergeven van dorpsondersteuners, leefbaarheidsadviseurs, kanteldenkers, buurtcoaches en vul maar aan.  Het zijn allemaal trajecten met een eenduidige, projectmatige aanpak. Meer van hetzelfde dus. Terwijl geen dorp of wijk hetzelfde is.

Terug naar de politiek. In de gemeente waar ik woon hebben we twee lokale partijen, waarvan er één veruit de grootste is. Dat heeft als nadeel dat met die machtspositie veel doorgedrukt kan worden. Een echte oppositie is er niet; die is redelijk tandeloos. Alle lokale afdelingen van landelijke politieke partijen gedragen zich ook alsof ze in de Tweede Kamer zitten. Ik hoor daar hetzelfde jargon: “Jullie zijn aan het draaien” of “jullie hebben niet geleverd”. Mooi, maar binnen onze gemeente met 41 dorpen, waarvan er 25 minder dan 1000 inwoners hebben, zijn er nog veel gemeenschappen te vinden. Die zitten niet te wachten op beleid dat in beton gegoten is.

Hoe dan wel? Wat mij betreft een partij die de voelsprieten in alle geledingen van de gemeente heeft. Idealiter is ieder dorp vertegenwoordigd. In ieder geval staat de partij open voor alle signalen uit de diverse geledingen van de gemeente. Met dat in het achterhoofd heb ik me aangemeld bij Sterk Westerkwartier. Even nagevraagd bij AI en ja: in hun partijprogramma is veel te lezen over gemeenschappen en noaberschap. Wat me verder aanspreekt, is dat ze regelmatig polls plaatsen om te horen hoe inwoners denken over een bepaald onderwerp. Daarnaast zijn de fractievergaderingen openbaar. Hoe mooi kun je het hebben?

Ik sta dus op de lijst voor Sterk Westerkwartier (plaats 28), niet omdat ik ambities heb de politiek in te gaan, maar omdat hun programma me aanspreekt. Ik mocht met ze mee op pad gaan met een antieke bus naar verschillende dorpen in het gebied. We deden 25 dorpen aan, maar wat ook leuk was: de gesprekken in de bus. Daarin kreeg ik de bevestiging dat ik me prima thuis voel bij Sterk Westerkwartier.

Eigenlijk wil ik iedereen adviseren: stem lokaal.

We leven in een tijd waarin iedereen precies lijkt te weten wat er moet gebeuren, wat anderen moeten doen. Of het nu gaat om klimaatverandering, eenzaamheid in de buurt, of het opruimen van zwerfafval: de roep om actie is luid en duidelijk. Maar wie steekt er eigenlijk de handen uit de mouwen? Vaak blijft het bij praten, wijzen naar anderen, of – mijn persoonlijke favoriet – het oproepen tot vrijwilligers. Alsof vrijwilligers een magische groep mensen zijn die uit de lucht komen vallen, klaar om jouw briljante plan uit te voeren. Spoiler: zo werkt het niet.

De paradox van de vrijwilliger

Ik hoor het overal: “We hebben meer vrijwilligers nodig!” Gemeenten, verenigingen, goede doelen – iedereen lijkt op zoek naar die ene held die het werk wel even komt doen. Maar wat als we nu eens stoppen met roepen en zelf beginnen? Stel je voor: iedereen die het woord ‘vrijwilliger’ in de mond neemt, meldt zich aan voor een klus. Niet om te vergaderen, niet om een plan te schrijven, maar om écht iets te doen. Handen in de aarde, kwast in de verf, of een uurtje kletsen met die eenzame buurvrouw. Wedden dat we dan ineens geen tekort aan vrijwilligers meer hebben?

Het probleem is dat de roep om vrijwilligers vaak gepaard gaat met een soort verheven houding. Laatst hoorde ik iemand tijdens een buurtbijeenkomst zeggen: “Oh ja, de stoelen moeten ook nog klaargezet worden. Hoe moeilijk kan dat zijn? Daar is vast wel iemand voor te vinden.” Het klonk alsof het zetten van stoelen een klusje was dat ver onder hun eigen waardigheid lag. Alsof zijzelf te belangrijk waren om een paar stoelen te sjouwen, maar er heus wel een mindere ziel rondloopt die dat klusje wel even opknapt. Herkenbaar? Dat verheven toontje, dat idee dat jouw visie te groot is voor de ‘kleine’ taken, is precies wat ons tegenhoudt.

Vraag het eens: wat doe jíj eigenlijk?

De volgende keer dat je iemand hoort roepen om vrijwilligers, probeer dit eens: vraag ze, “Vrijwilliger, mooi! Maar wat doe jíj eigenlijk als vrijwilliger?” En dan niet in een bestuur zitten of vergaderen, maar echt helpen – handen uit de mouwen, iets concreets doen. Als er geen duidelijk antwoord komt, vraag dan door: “Waarom roep je dan om vrijwilligers als je zelf niet meedoet?” Het is een simpele vraag, maar hij legt de vinger op de zere plek. Vaak willen mensen wel dat iets gebeurt, maar vinden ze zichzelf te belangrijk voor de uitvoering. Doorvragen helpt om dat bloot te leggen en mensen aan te zetten tot actie. Want als jij het niet doet, waarom zou een ander het dan wel doen?

Wel roepen, maar niet doen

Deze houding zie je ook in de zogenaamde ‘woke’ discussies. Vertellen hoe anderen zich moeten gedragen. Iedereen heeft de mond vol over minder vliegen om het klimaat te redden, meer met het OV reizen, eenzaamheid aanpakken, of het uitsluiten van minderheden tegengaan. Mooie woorden, belangrijke thema’s, maar wat doen we er zelf aan? Hoe vaak boeken we zelf die goedkope vlucht naar een zonnig oord, terwijl we anderen vertellen dat vliegen slecht is? Of roepen we dat eenzaamheid een groot probleem is, maar lopen we straal langs die oudere buurvrouw die nooit bezoek krijgt? En hoe vaak zeggen we dat inclusie belangrijk is, maar nodigen we niemand uit die anders is dan wij voor een kop koffie? Het is makkelijk om te roepen wat er moet veranderen, maar als je zelf niet in actie komt, blijft het bij loze woorden. Als je eenzaamheid wilt aanpakken, begin dan met een praatje in je eigen straat. En als je inclusie predikt, nodig dan iemand uit een andere cultuur uit voor je buurtbarbecue. Actie begint bij jezelf, niet bij een ander.

Waarom wijzen we altijd naar anderen?

Het is menselijk om naar anderen te kijken. De gemeente moet het oplossen, de overheid moet ingrijpen, of “zij” moeten de stoelen klaarzetten. Maar waarom wachten? Als jij ziet dat er iets moet gebeuren, ben jij dan niet de perfecte persoon om te beginnen? Ja, het is makkelijker om te roepen dat iemand anders het moet doen. Maar eerlijk: dat lost niks op. Actie begint bij jezelf. En het mooie is: als jij begint, volgen anderen vaak vanzelf.

Ik denk aan die ene buurman in ons dorp die klaagde over de rommel in het park. “De gemeente moet hier iets aan doen!” zei hij. Tot iemand hem vroeg: “Waarom ruim je het zelf niet op?” Hij sputterde wat, maar een week later stond hij met een vuilniszak en een prikker in het park. En weet je wat? Er sloten spontaan anderen aan. Nu is dat park schoner dan ooit, en die buurman? Die voelt zich een held, niet omdat hij een grootse visie had, maar omdat hij gewoon begon.

Tijd maken voor actie

Natuurlijk hebben we tegenwoordig weinig tijd, lijkt het. Maar denk eens aan al die uren die we besteden aan schermtijd – scrollen door social media, bingen van series, of het checken van notificaties. Als we een fractie van die tijd zouden inzetten voor iets nuttigs, zoals het klaarzetten van die stoelen of het helpen in de buurt, zou er al veel veranderen. En het grappige is: mensen die het druk hebben, vinden vaak juist wél tijd om een handje te helpen. Het zijn de bezige bijen die een uurtje vrijmaken om de speeltuin op te knappen of een praatje te maken met een eenzame buur. Druk zijn is geen excuus – het is een kwestie van prioriteiten stellen.

Stop met praten, start met doen

Dus, de volgende keer dat je jezelf hoort zeggen: “Er moet iets gebeuren,” of “Daar is vast wel iemand voor te vinden,” vraag jezelf af: wat kan ik doen? Niet morgen, niet volgende week, maar nu. Laat dat verheven toontje los en pak die stoelen, die vuilniszak, of die kwast. En als je iemand hoort roepen om vrijwilligers – of het nu gaat om het klimaat, eenzaamheid, of inclusie – stel die ene vraag: “Wat doe jíj eigenlijk?” Want als iedereen die roept om verandering zélf in actie komt, dan zijn al die problemen waar we het over hebben ineens een stuk kleiner. Zoals mijn oude buurman altijd zei: “Een ander doet het niet voor je.”

Wat ga jij vandaag nog doen?

Jarenlang heb ik me neergezet in “het stille midden”, daar waar meningen elkaar ontmoeten en waar je kunt luisteren. Een ander te zien, te horen, maar lang niet altijd te begrijpen. En vaak moet ik denken aan mijn moeder die dan uitspraken had als: “Je moet maar zo denken, ze hebben niet meer verstand.”

Ik citeer mijn moeder wel vaker. Niet dat ik toen ik jong was zo’n goede band met haar had (ook niet echt slecht trouwens). Ooit gooide ze me voor de voeten: “Jij…? Jij was voor je geboorte al een dwarsligger.” Ik werd gehaald met een keizersnede. Moeder en zoon hadden een heftige ervaring gehad en we kregen beiden rust. Mijn moeder zag me voor het eerst na twee dagen. (Over hechting gesproken.)

Later in mijn leven kwam ik op een straat te wonen met de naam Dwarshaspel. Hoe betekenisvol kun je het hebben? Een beetje met een knipoog natuurlijk, want echt dwarsliggen doe ik volgens mij niet. Wel dat ik het niet altijd, overal mee eens ben. In dat geval haak ik af. Dat wordt soms uitgelegd als dwarsliggen, want ik doe lang niet aan alles mee. De wereld is te groot en complex om je overal mee te bemoeien. Aan de andere kant laat ik graag een tegengeluid horen.

Dat dwarsliggen heeft een negatieve klank. Maar ik hoorde vanmorgen de uitdrukking “dwarsliggers houden de rails recht”. Dat sprak me gelijk aan, want we zijn met elkaar aan het ontsporen, de kloven worden steeds groter. Misschien goed om toch een en ander eens te benoemen. Ik kan er zo een aantal noemen en proberen de standpunten bij elkaar te houden, want het is nooit alleen zwart-wit.

Hier ga ik:

Conservatief versus progressief Diep in mijn hart ben ik conservatief. Ik hou van traditie en oude normen en waarden, maar niet alleen. Ik geloof in de vooruitgang en dat we in staat zullen zijn in de toekomst een betere wereld te krijgen.

Duurzaamheid Duizenden windmolens en zonnepanelen lijken de oplossing, maar reken je het door, dan zie je dat het niet volstaat zonder opslag of back-up. Tegelijkertijd verpesten we ons mooie Groningse landschap. Ik lig dwars door te zeggen: laten we inzetten op innovatie voor vrije energie, maar dan wel zonder de macht van de grote energiebedrijven te laten domineren. Dat houdt de rails bijeen: realistisch én hoopvol.

Medicijnen versus alternatieve geneeswijze We hebben veel te danken aan medicijnen. Maar de rol van Big Pharma is veel te groot en natuurlijke genezing zwaar onderschat. Het lichaam kan zelf heel veel aan. Hoog tijd om de studie medicijnen weer studie geneeskunde te noemen. Beide hebben waarde – het gaat om integratie, niet om óf/óf.

Poetin, Rusland en Oekraïne Poetin is geen lieverdje en Rusland kent een geschiedenis van onderdrukking. Ik ben blij dat mijn wieg in Nederland stond. Maar Rusland heeft de uitkomst van de Tweede Wereldoorlog bepaald. Het offer van Rusland was gigantisch. Oekraïne speelde daar een heel bijzondere rol in. Zomaar een land binnenvallen is in mijn ogen not done. Wat het Westen met de VS voorop in andere landen heeft uitgespookt, liegt er ook niet om.

Eigen verantwoordelijkheid Van huis uit heb ik als boerenzoon meegekregen dat ik zelf mijn eigen boontjes moet doppen, net als een ieder ander. Je kunt niet leren opstaan als je nooit gevallen bent. Maar daar waar het niet lukt, is het niet meer dan normaal dat je een handje helpt. Klaarstaan voor een ander is niets mis mee. Van anderen eisen dat ze dat ook altijd moeten doen, gaat me net even wat te ver.

Luid versus stil Mensen die altijd aan het woord zijn, luisteren vaak slecht. Stille Willies weten vaak heel goed wie je kunt vertrouwen en wie niet (ze voelen het vaak). Juist mensen die veel geleerd hebben, kunnen het vaak goed verwoorden, maar of die woorden waar zijn, is maar de vraag. Misschien luisteren de stille types wel beter naar de waarheid dan de welbespraakten.

Het mooie van de beeldspraak over rails is dat ze elkaar nooit zullen raken. Dat er verschillende meningen zijn, is mooi. Er ligt een grote rol voor dwarsliggers om de rails bij elkaar te houden, want daarover kan de trein naar de toekomst rijden.

Fase 6: Valvast (deze blog is een vervolg op mijn vorige blog Subsidies en lui maken) is niet zomaar “laat iedereen maar vallen en succes ermee”. Nee, het gaat om balans. Want ja, er zijn mensen die het écht niet redden. Mensen met een zware handicap, chronische ziekte, ernstige armoede of trauma’s die ze niet zelf hebben veroorzaakt. Voor hen moet er een vangnet zijn – en dat vangnet mag best royaal zijn. Ik ben zelf vrijwilliger bij een telefonische hulplijn; ik weet hoe belangrijk het is dat iemand luistert als het echt niet meer gaat.

Maar wat we nu zien, is dat we overal een pleister op plakken. Ook op schaafwondjes die met een beetje frisse lucht veel sneller genezen.

Neem dat verhaal uit het vorige dorp waar ik woonde. Een ondernemende organisator was zó kwaad op de toeristenbelasting die de gemeente wilde heffen op zijn evenement, dat hij besloot: geen entree meer. Geen kaartje, iedereen gratis naar binnen. Resultaat? Een veel groter publiek, een bruisend feest, meer lachende gezichten, meer biertjes getapt en uiteindelijk een veel succesvollere dag dan wanneer hij braaf die belasting had afgedragen. Door de regel te omzeilen en zelf een oplossing te zoeken, kwam hij sterker uit de strijd – en het hele dorp profiteerde mee.

Zo werkt het ook met mentale gezondheid. De een krijgt een diagnose, wordt in het systeem gezet en wacht nu al maanden op een afspraak bij de GGZ. Intussen zit hij thuis, voelt zich patiënt, het wachten knaagt, en het wachten zelf wordt een nieuwe last. De ander zegt: “Ik wacht niet langer” en gaat zelf op zoek – leest boeken, praat met lotgenoten, trekt de wandelschoenen aan, zoekt een privé-therapeut of een online cursus. Vaak komt hij er sterker uit, met meer eigen regie en zonder jarenlang vast te zitten aan tweewekelijkse halfuurtjes bij een psycholoog.

En neem nou AI als modern voorbeeld. Guido Stompff, een ontwerper en docent, deelde onlangs een treffend verhaal op LinkedIn. Hij gaf zijn derdejaars studenten een klassieke creatieve opdracht: wat kun je allemaal maken van een koffiefilter. Vroeger leidde dat tot wilde experimenten, samenwerking en originele ideeën. Nu? Stilte. Telefoons tevoorschijn, ChatGPT of Gemini raadplegen, en allemaal kwamen ze met bijna identieke suggesties. De studenten zaten er hulpeloos bij. Net zoals Google Maps ons hulpeloos heeft gemaakt met navigeren, maakt AI ons hulpeloos in creatief denken.

En dan hoorde ik laatst dit verhaal, dat me nog steeds een beetje blijft steken: in een dorp maaien dorpsbewoners vrijwillig het gras rondom een asielzoekerscentrum. Goed bedoeld, natuurlijk. Maar binnen zitten jonge asielzoekers van rond de twintig de hele dag te gamen. Fitte jongens die prima zelf een grasmaaier kunnen vasthouden. In plaats van ze uit te nodigen om mee te doen – “kom op, pak een maaier, dan is het in een uurtje klaar en drinken we daarna een colaatje” – doen we het voor ze. Weer een pleister op een schaafwondje dat met een beetje eigen inzet en frisse lucht prima zelf zou genezen.

Natuurlijk: voor wie echt vastzit, is die professionele hulp goud waard. Maar voor velen is dat wachtlijst-systeem juist een extra dikke pleister op een wond die met frisse lucht en eigen actie veel sneller geneest.

En ja, zelfs als er een beetje vuil in het wondje komt en er een klein ontstekinkje ontstaat – ook dát maakt je lichaam uiteindelijk sterker. Stel je voor: een kind valt in de modder, krijgt zand in de schaafwond. Thuisgekomen wil je meteen desinfecteren, pleister erop, “arme schat”. Maar laat je het een dag open, dan komt er misschien een rood randje, een beetje pus, een mini-oorlogje in het lichaam. Het immuunsysteem rukt uit, ruimt de indringers op, bouwt antistoffen op en sluit de boel af met een stevige korst. Een week later is de huid dikker, sterker, beter voorbereid op de volgende val. Precies zoals bij kinderen die buiten spelen en af en toe vies worden. Ze worden er niet zwakker van, maar weerbaarder – minder allergieën, minder snel ziek.

Een kind dat valt en een schrammetje heeft? Pleister erop, troosten, drama maken. Een tiener die een onvoldoende haalt? Meteen mailen met de leraar, bijles regelen, excuus zoeken. Een volwassene die een kritische opmerking krijgt? Direct naar HR, melding maken, “ik voel me onveilig”.

Het resultaat? De wond geneest niet sneller, maar langzamer. Want onder die pleister blijft het vochtig, broeierig, de huid wordt week en leert niet zelf harder te worden. Een schaafwond die in de open lucht staat, vormt binnen een paar dagen een korstje – ruw, lelijk misschien, maar oersterk. Daarna is het beter bestand tegen de volgende stoot.

Zo werkt het ook met psychologische wonden: een beetje ongemak, een beetje falen, een beetje kritiek. Zelfs een beetje “vuil” in de vorm van een harde les of een conflict – dat is de frisse lucht én de kleine infectie die ons immuunsysteem voor het leven traint.

De overgang naar fase 6 begint dus met een simpele vraag die jij jezelf kunt stellen als ouder, leraar, vriend, organisator of collega:

“Is dit een schaafwondje of een open botbreuk?”

Bij een schaafwondje: frisse lucht, beetje blazen, eventueel een beetje vuil erin laten, “kom op, zoek zelf een oplossing”. Bij een botbreuk: pleister, spalk, arts, wachtlijst, alle hulp die nodig is.

Als we dat onderscheid weer durven maken, dan:

• krijgen de mensen die het écht nodig hebben de volle aandacht en middelen (want die gaan niet meer op aan schaafwondjes),
• én groeit de rest op tot stormsterke volwassenen die niet bij elk wolkje denken dat de hemel instort – of bij elke regel meteen een subsidie of diagnose verwachten.

Het is geen hardheid. Het is echte zorg: zorg die geneest in plaats van smoort.

En ja, een wond geneest vaak sneller in de open lucht. Zelfs met een beetje vuil erin. Laten we die lucht weer toelaten – en laten we zelf weer ondernemen als het systeem ons in de weg zit.

Ik zag een gesprek met Jim van Os wat er super op aan sluit.

Mocht zelf eens stil willen staat hoe valvast je zelf bent opgevoed dan kan je de Valvast test doen.

In mijn blog heb ik vaak geschreven over het failliet van het onderwijs. In plaats van kinderen uit te dagen het beste uit zichzelf te halen, zijn het fabrieken geworden waar kinderen in mallen worden geperst. Ze moeten voldoen aan een norm die regelmatig wordt getoetst. Ze worden van hun 5e tot hun 16e eraan blootgesteld. En als je beter in staat bent te voldoen aan de norm, ben je er nog 4 jaar aan onderworpen.

Of als je nog beter bent in het voldoen aan de norm, dan kun je zelf een academische titel behalen en jezelf wetenschapper noemen. Wat dus niet correct is – zie mijn eerdere blog: een universitaire studie is iets anders dan wetenschap. En om eerlijk te zijn, is in mijn ogen “lang leren” synoniem aan lang hersenspoelen. Je bent extreem goed in het reproduceren van wat bekend is. Het vak “kritisch denken” is verboden.

Tot zover mijn persoonlijke mening, die ik niet eerder zo helder heb verwoord. Ik kreeg een video te zien die hierop aansloot. Met name een tekst die me raakte. Samenvattend gaat het over onderwijs dat kinderen iets leert, maar gehoorzaamheid kweekt – heftig. een passage: Als ze oud genoeg zijn om te gaan begrijpen wie ze zijn, dwing ze dan in een systeem dat hun leert dat het fout is om jezelf te zijn als je anders bent dan wat als ‘normaal’ wordt gezien.  Verplicht ze elke dag naar een instelling te gaan waar ze alleen mogen worden geconfronteerd met de informatie die hen wordt voorgeschoteld. Laat de instelling bezoeken van hun vijfde tot ze volwassen zijn en toets ze eindeloos, zodat de informatie hun waarheid wordt.

Dit lijkt allemaal een complottheorie. Maar als ik wat verder ga zoeken – en dat kan tegenwoordig eenvoudig – kom ik van alles tegen. Er is een boek over geschreven met als titel “The Deliberate Dumbing Down of America: A Chronological Paper Trail”. Het bewust dommer maken om kinderen volgzamer te maken. Het zit ook in de hoek van complotten maar zet je wel aan tot denken.

Ad Verbrugge en Jelle van Baardewijk zetten zich in voor Beter Onderwijs Nederland. Mij uit het hart gegrepen, maar alles wat ik ervan lees en hoor (en dat is niet echt veel 🙁 ) slaat dat vooral op cognitieve vaardigheden. “Meer dan 20% is functioneel analfabeet”, hoor ik Ad dan zeggen. Natuurlijk is dat een groot probleem. Maar is het échte probleem niet het focussen op cognitieve vaardigheden en de verschuiving naar het affectieve domein (emoties, waarden, attitudes en overtuigingen – hoe een student voelt of gelooft over een onderwerp)? In mijn ogen moet er meer aandacht komen voor praktische en fysieke vaardigheden (hands-on learning). Voor beroepsgerichte ontwikkeling, met focus op toepassing in het echte leven:

• Technische en vakvaardigheden: Handvaardigheid, zoals coderen, koken, maken of repareren.
• Fysieke ontwikkeling: Sport, gezondheid en motorische vaardigheden om balans te creëren tussen lichaam en geest.
• Levensvaardigheden: Financiële geletterdheid, tijdmanagement en aanpassingsvermogen voor onafhankelijkheid.

En dat alles al op de basisschool en het voortgezet onderwijs.

Ik sprak met een onderwijzeres die op een basisschool kinderen begeleidt die moeilijk meekomen. Enthousiast vertelde ze me over een meisje van rond de 10 jaar dat moeilijk meekwam. Ze mocht een poosje meelopen met een hovenier. Toen ze in de werkplaats een kettingzaag zag liggen, vroeg ze: “Mag ik die uit elkaar halen en weer in elkaar zetten?” Tot grote verbazing van de hovenier deed ze dat superhandig. Dat had ze haar vader ook al eens zien doen. Nadat ze een paar dagen had meegelopen, zag ze opeens het nut van al dat lezen en rekenen. De onderwijzeres had nog meer van deze voorbeelden. Nu ligt bij mij de uitdaging om die onderwijzeres bij Beter Onderwijs Nederland aan tafel te krijgen.

Terug naar mijn geluidsfragment, over onderwijs als “methode om de maatschappij te veranderen” – complot of niet, ik herken er wel iets in. Ik moest eraan denken toen ik de uitzending van “De Nieuwe Wereld” zag, waarin ook een passage over het onderwijs. (zie hieronder). Misschien is dit ook wel een illustratie hoe mensen die lang hebben gestudeerd en rondgelopen in het systeem zich uiten in taal die voor de gewone man nauwelijks te volgen is. Het is verbaal armpje drukken. Goochelen met woorden, maar ik hoop dat ze een beetje bedoelen wat ik hier schrijf. Maar ik sluit af met woorden mijn eerdere blog: het onderwijssysteem… het is een klotenzooi.

Maar ik hoor graag jouw mening.

Of hoe ik mijn jeugd ook heb ervaren

Het is alweer een poos geleden dat ik een blog schreef, iets weerhield me. Ook AI kon me niet helpen want iedere keer als ik begon kon ik de kern niet echt pakken. Maar het moet er nu toch maar uit! 

Al langer ben ik bezig met abstract en praktijk. Mensen uit de praktijk verbazen zich over hoe “slimme” mensen domme dingen doen. Slim tussen aanhalingstekens want hoog intellect of een academische studie staat niet gelijk aan slim want anders hadden we niet een uitdrukking Boeren Slimheid. In het Engels kennen ze Streetwise. Ik heb AI even gevraagd de overeenkomst tussen die 2 verder uit te werken en ik kan me er prima in vinden. 

Nu is er iets aan de hand tussen mensen die hun hele leven alleen in de abstracties hebben geleefd en mensen die de praktische wereld hebben ervaren. Het is iets met taalgebruik. Ik kom er op toen ik een gesprek met Joris Luyendijk zag. Echt een aanrader kijk even vanaf 7:40 en dan tot 11:40 mag natuurlijk langer, maar kom dan wel weer terug want ik moet mijn punt nog maken.

Ik moest denken aan mijn gesprek met Jelle van Baardewijk wat heel erg (door de kijkers) werd gewaardeerd. Zelf had ik gelijk wel het gevoel dat Jelle me niet serieus nam. Dat kwam door zijn opmerking gelijk aan het begin. “maar het is ook  onderdeel van het theoretisch discours dat je je niet per se helemaal hoeft te mengen als persoon Je kan ook eh bij ideeën houden” Hoe die opmerking bedoeld was, weet ik niet (nog steeds niet) maar er werd wel even wat gemarkeerd. Verderop in het gesprek kreeg ik een compliment van Jelle: “je zegt eigenlijk hele verstandige dingen”.  Dank 🙂

Door de twee fragmenten over de vinkjes en het gesprek met Jelle is er bij mij wel iets ontstaan. Hoe goed je ook je best doet, academisch gevormden die niet uit een praktische omgeving komen nemen je niet serieus. En zelfs al ben je aangepast (beheers je het ABN, spreek je accentloos) dan hoeft er maar wat te gebeuren of je wordt niet meer serieus genomen. Een vriend van me noemde dat laatst: Mijn kinderen hebben beiden gymnasium en universiteit gedaan maar komen erop hun 30e achter dat ze altijd hebben neergekeken op HBO-ers. Nou dan hoeven we het over MBO-ers en anderen helemaal niet te hebben.

Die “niet universitair geschoolden” hebben andere dingen geleerd kijk maar naar bovenstaande tabel. Omgekeerd nemen die juist al die hoog geleerdheid niet serieus. Quote van mijn vader: “als ze poepen denken ze, dat ze niet stinken”.

Ja daar zit ik dan met mijn Gronings accent. Sinds een jaar weet ik dat ik bij een woord eindigend op “en” de n niet moet uitspreken. Nou lekker dan. Als Groninger slik ik de laatste e in en mag ik de n ook al niet meer zeggen wat blijft er over? Als ik het gesprek met Jelle terug kijk lukt me dat aardig. Maar toen ik de training van Stemacteur deed en bewust netjes moest prate lukte me dat steeds niet.

Terug naar mijn overpeinzing. Iemand met de 7 vinkjes van Joris Luyendijk weet dus niet beter. (zie voor een uitleg van de vinkjes hieronder)  En iemand die 6 vinkjes of minder heeft zal er vaak voor kiezen om zich vast te klampen aan de mensen met 7 vinkjes. Als ik Joris mag geloven is dat bijna een natuurlijk gegeven. Kinderen op het gymnasium of universiteit hebben zich over het algemeen binnen de kortste keren aangepast om ook er een vinkje bij te krijgen. 

OK we worden dus niet serieus genomen. Zelfs een tattoo, slorig kapsel (ik moet volgende week nodig naar de kapper) of accent zorgt ervoor dat je vaak gediscrimineerd wordt. Dat is veel vileiner dan gender of huidskleur. Wat we wel hebben is onze boerenslimheid en als we dat eens aanvullen met de achtergestelden in de steden, de mensen die Streetwise zijn komen we ergens. Misschien kunnen we een verschil maken. Want wij hebben geleerd om ons aan te passen in sommige gevallen zelfs om te overleven.  Dat hebben we van huis uit meegekragen of op straat geleerd. We zijn dus “Erfwijs¨. Iets voor de mensen met 6 of 7 vinkjes om te onhouden! We zijn vaak niet dom en zeggen “soms verstandige dingen”. Maar veel belangrijker nog we voelen in al onze vezels wanneer we niet serieus genomen worden.

Ik ga er graag over in gesprek, 7 vinkjes of niet maakt me niet uit. Bij deze de uitnodiging.

De zeven vinkjes op een rij

Hier een overzicht van de zeven kenmerken, zoals Luyendijk ze beschrijft:

Ik ben lang verward geweest door de termen universitaire studie en wetenschap! Ik dacht dat een universitair diploma je automatisch een wetenschapper maakt. Niets is minder waar! In deze blog, deel ik mijn nieuwe inzicht voor wat betreft het verschil tussen een universitaire studie en echt wetenschappelijk onderzoek – wel met mijn rechtse bril op. Want laten we eerlijk zijn: de academische wereld is soms een bubbel van linkse dogma’s, ver verwijderd van de echte wereld. Zie ook mijn eerdere blogs. Ik pak ook twee cruciale elementen aan die me dwars zitten: wetenschappers die zich buiten hun vakgebied profileren als alwetende experts, en het dedain waarmee de elite neerkijkt op mensen zonder universitaire opleiding. Laten me vertellen wat een universitaire studie écht inhoudt (volgens AI) en waarom wetenschap een ander beestje is.

Wat is een Universitaire Studie?

Een universitaire studie is een gestructureerd opleidingsprogramma aan een universiteit, gericht op het aanleren van bestaande kennis en academische vaardigheden zoals kritisch denken, analyseren en schrijven. Denk aan colleges, examens en een scriptie. Het doel? Een diploma (bachelor, master of doctoraat) dat aantoont dat je een bepaald niveau van kennis hebt over een vakgebied. In veel gevallen is het gewoon doorzetten. Maar laten we duidelijk zijn: je leert vooral om theorieën te begrijpen en te reproduceren, niet om ze direct toe te passen in de praktijk. Toepassing? Dat komt misschien later, met ervaring buiten de collegebanken. Of soms ook helemaal niet, dan ga je bijvoorbeeld de politiek in 🙂

Bijvoorbeeld: een student psychologie leert over Freuds theorieën of statistische analyses, maar dat maakt hem geen therapeut of datawetenschapper. Het diploma certificeert kennis, geen beheersing van het vak.

Wat is Wetenschap?

Wetenschap, daarentegen, is het proces van nieuwe kennis creëren. Het draait om het stellen van vragen, hypothesen testen, experimenteren en publiceren van originele bevindingen via peer-reviewed kanalen. Wetenschappers graven in het onbekende, falen vaak en leveren uiteindelijk iets wat de wereld vooruithelpt – of dat nu een nieuwe bacterie is of een economische theorie. Dit is keihard werken, niet het napraten van een studieboek.

Bijvoorbeeld: een bioloog die een nieuwe soort ontdekt en daarover publiceert in Nature doet wetenschap. Een student die een scriptie schrijft over bestaande biologische theorieën? Dat is studeren, geen wetenschap.

De Kloof: Studie vs. Wetenschap

Hier komt mijn rechtse bril om de hoek kijken. Universiteiten zijn vaak bolwerken van linkse ideologie, waar studenten worden klaargestoomd om binnen de lijntjes te denken. Een universitaire studie leert je om bestaande kennis te begrijpen, maar wetenschap vraagt om originaliteit en moed om tegen de stroom in te gaan. Hier zijn de verschillen op een rij:

• Doel: Een universitaire studie draait om educatie en het reproduceren van kennis. Wetenschap creëert nieuwe kennis.
• Proces: Een studie volgt een vast curriculum; wetenschap is open-ended en onvoorspelbaar.
• Resultaat: Een studie levert een diploma op; wetenschap levert innovaties of peer-reviewed publicaties.
• Vaardigheden: Een studie leert academische vaardigheden, maar toepassing vereist praktijkervaring. Wetenschap vereist directe onderzoeksvaardigheden.
• Deelnemers: Studenten studeren; wetenschappers onderzoeken.

Mijn rechtse blik: waar gaat het mis?

Door mijn rechtse lens zien ik een probleem: universiteiten zijn verworden tot fabrieken voor diploma’s en linkse dogma’s. Studenten worden volgepompt met theorieën over klimaat, diversiteit of globalisme, maar leren amper hoe ze die kennis in de echte wereld moeten gebruiken. Ze hebben een taalgebruik geleerd wat door de gewone man niet meer is te volgen. En wetenschappers? Die zitten vaak vast in een web van subsidies en politieke agenda’s. Neem klimaatwetenschap: miljarden euro’s worden gepompt in onderzoek dat vooral moet bevestigen wat de elite al wil horen. Waar is de onafhankelijke geest die wetenschap groot maakte?

Maar laten we twee pijnpunten toevoegen die de kloof nog groter maken. Ten eerste: wetenschappers die zich buiten hun vakgebied profileren als alwetende experts. Een viroloog die ineens opinies spuit over economie of politiek, en zichzelf nog steeds ‘wetenschapper’ noemt. Door mijn rechtse bril: dit is pure arrogantie. Hun expertise stopt bij hun eigen domein, maar ze gebruiken hun titel om autoriteit te claimen over alles. Uiteindelijk is misschien mijn kennis van sommige onderwerpen soms wel groter. (haal dat misschien ook maar weg) Het resultaat? Misleidende debatten en beleid gebaseerd op halve waarheden. In een samenleving gebaseerd op verdiensten, talenten en inspanningen zou dit niet getolereerd worden – blijf bij je leest!

Klotenzooi

Door mijn rechtse lens: dit is waarom we zo’n kloof hebben tussen de academische elite en het gewone volk. Die professors en afgestudeerden denken dat hun diploma hen experts maakt over alles – van economie tot samenleving. Maar zonder praktijk? Het is als iemand met een schriftelijke opleiding boksen. Zie ook waarom “slimme mensen domme dingen doen”.

Humoristisch gezegd: het is een klotenzooi op die universiteiten! “Ze denken dat als ze poepen, het niet stinkt,” zou mijn vader zeggen.

Ten tweede: het dedain waarmee de academische elite neerkijkt op mensen zonder universitaire opleiding. Die ‘ongeleerden’ – zoals boeren, ondernemers of vakmensen – worden afgedaan als dom of achterhaald. Door rechtse ogen: dit is elitair snobisme op z’n ergst. Want wie bouwt de samenleving echt? Niet de professoren met hun theorieën, maar de harde werkers zonder diploma die innovaties toepassen in de praktijk. Denk aan Bouwvakkers die in de praktijk moeten corrigeren wat ontwerpers hebben bedacht of uitvinders zonder universiteit-achtergrond. De universiteits bubbel vergeet dat echte wijsheid vaak buiten de collegezaal ligt, en dat minachting voor ‘het volk’ leidt tot een verdeelde samenleving maar ze zien het gewoon niet.

Een rechtse oplossing? Minder focus op abstracte theorieën / modellen en meer op praktische vaardigheden. Universiteiten moeten studenten voorbereiden op de echte wereld, niet op een bubbel van politieke correctheid. En wetenschap? Die moet vrij zijn van ideologische ketens, gedreven door feiten verdiensten, talenten en inspanningen.

Conclusie: tijd voor hervorming

Een universitaire studie is een leertraject, geen ticket naar wetenschappelijke glorie. Wetenschap is het echte werk: nieuwe kennis, nieuwe oplossingen. Een kritische instelling, soms op de grens van complotten. Maar in een wereld waar universiteiten links dogmatisme prediken, wetenschappers buiten hun vakgebied brallen en de elite neerkijkt op ‘ongeleerden’, is het tijd voor verandering. Laten we focussen op vakmanschap, praktische toepassing en vrije wetenschap zonder subsidies die de uitkomst dicteren.

En hieronder het fragment wat me geïnspireert heeft tot deze blog. Ook al eerder had ik hierover een blog hoe gaan we de verandering vorm geven? Anders blijft het een gewoon een klotenzooi.

Zie ook Marianne Zwagerman over “praktisch opgeleid” uit mijn hart gegrepen.

Zoals jullie weten, mijmer ik graag over waar de wereld naar toe gaat. Laatst kwam ik een video tegen over massapsychose – je weet wel, dat idee dat hele groepen mensen ineens losraken van de realiteit en meegaan in een collectieve waan. Voorbeelden uit het verleden zijn de heksenverbrandingen en de tulpenmanie. Het doet me denken aan die momenten waarop ik nu naar het nieuws kijk en denk: “Hoe kan dit? Waarom volgt iedereen dit zomaar?” Het voelt een beetje als die ongemakkelijke gedachte die je niet hardop durft te zeggen op een feestje. Maar goed, laten we er eens induiken. Want als wij niet praten over dit soort dingen, wie dan wel?

Eerst even: Wat is massapsychose eigenlijk?

Volgens de video: Massapsychose is geen nieuw verzinsel; het is dat fenomeen waarbij grote groepen mensen hun kritisch denken uitschakelen en meegaan in valse verhalen, gedreven door angst, propaganda of gewoon de behoefte om erbij te horen. Carl Jung  zei dat als mensen geen eigen identiteit hebben, ze die zoeken in de kudde. En die kudde? Die rent vaak achter spoken aan.

Mensen herhalen slogans zonder te snappen waarom, steunen bewegingen zonder onderzoek, en vallen anderen aan die durven te twijfelen. Het is alsof de samenleving in een hypnotische toestand raakt, waar logica plaatsmaakt voor emotie. Ik herken het wel uit mijn eigen omgeving: discussies die eindigen in ruzie omdat niemand echt luistert, maar alleen reageert op wat ‘de groep’ vindt. De mening over Trump is hier een voorbeeld van maar ook Gaza. Het zorgt voor twee kampen die ieder ook vaak statements gebruiken die door individuen niet eens begrepen worden.

Waarom gebeurt dit? En waarom nu?

De video duikt diep in de oorzaken. Angst is de grote brandstof, zegt het. En in onze tijd, met non-stop nieuws en social media, wordt die angst continu aangewakkerd. De beelden van Gaza, het weer of Ukraine worden letterlijk dagelijks in ons gebrand. Om dan een afwijkende vraag te hebben maakt dat je buiten de groep staat. Bijvoorbeeld waarom zou Rusland de Northstream 2 op willen blazen, ze hoeven toch alleen de kraan dicht te draaien? Of dat Hamas het eigen volk gebrukt als schild is toch ook verschrikkelijk. Waarom moet in ieder weersbericht het woord klimaat vallen. 

Maar het engste? Degenen die erin zitten, denken dat jij de gek bent als je vragen stelt. Vragen stellen wordt gevaarlijk, nieuwsgierigheid ketterij. Ik denk aan mijn eigen ervaringen: tijdens de pandemie, of bij politieke debatten, waar je al snel gelabeld wordt als ‘complotdenker’ als je niet meegaat in de mainstream. Is dit vooruitgang, of zijn we gewoon als samenleving in de war? Zoals een trotse moeder zei over Jantje die mee loopt in het muziekkorps: ”Kijk eens mijn Jantje is de enige die in de maat loopt”. De video waarschuwt: het begint met desoriëntatie, gaat over in vereenvoudiging (zwart-wit denken), conformeren, agressie, en eindigt – hopelijk – in ontwaken.

Hoe ontsnap je eraan? Mijn eigen reflecties

Gelukkig is er hoop. De video geeft praktische tips: bouw een innerlijke firewall door vragen te stellen zoals “klopt dit wel?” of “Wie profiteert hiervan?” Reageer niet op alles wat je raakt – want geraakte mensen zijn makkelijk over te halen. Verbind met betekenis, via filosofie, geloof, natuur of wat dan ook. En bouw een gemeenschap van denkers en doeners, niet van echo kamers.

Ik voeg daar mijn eigen sausje aan toe: in mijn leven heb ik geleerd dat eenzaamheid soms een zegen is. Die momenten alleen, mijmerend over de wereld, helpen me om niet mee te gaan in de kudde. 

Het ultieme ontsnappen? Ontstijg de behoefte aan goedkeuring. Word je eigen kompas. Dat is geen rebellie, maar vrijheid. Ik probeer dat in mijn dagelijks leven: niet reageren op elke hype, maar observeren en meegaan met wat echt voelt.Dat is het best te doen in je eigen omgeving, met de mensen die je kent

Dus, wat nu?

De video heeft me aan het denken gezet over onze samenleving. Zijn we in een massapsychose? Of is het gewoon de menselijke natuur die doorslaat? Ik denk dat we meer moeten praten, meer vragen stellen, voordat stilte de norm wordt.

Herken je dit in je eigen leven? Laten we erover praten, voordat dat ook gelabeld wordt als ‘gevaarlijk’. Tot de volgende mijmering!

Het lijkt alsof heel Nederland hoogopgeleid is. Zeker op LinkedIn lees je ronkende verhalen over onderzoeken, carrièreswitches, nieuwe banen en succesvolle innovaties. Ooit liep ik tussen al die bollebozen rond, en met een collega maakten we er grapjes over. Zoals: “Wil die Hut met weinig hersenactiviteit de zaal verlaten, zodat we het over belangrijke dingen kunnen hebben?”

De kracht van specialisatie
Specialisten zijn belangrijk, want specialisatie is een essentieel onderdeel van wetenschap en academische disciplines. Iemand die jaren heeft gestudeerd en onderzoek heeft gedaan in een specifiek vakgebied — zoals natuurkunde of geneeskunde — heeft kennis vergaard die niet makkelijk te kopiëren is. Dat maakt hen waardevol binnen hun eigen domein. Maar die diepgaande focus kan hun perspectief op andere disciplines beperken.

De illusie van algemeenheid
Het is een veelvoorkomende misvatting dat hoogopgeleide mensen automatisch brede kennis van andere vakgebieden hebben. Iemand met een sterke achtergrond in wiskunde die economische theorieën probeert te begrijpen, mist vaak nuances en context die essentieel zijn voor echt begrip. Dit leidt ertoe dat slimme mensen soms domme dingen doen — daar schreef ik al eerder over in deze blog.

Interdisciplinair denken
Toch groeit het besef dat interdisciplinair denken belangrijk is. Het combineren van kennis uit verschillende vakgebieden leidt tot nieuwe inzichten en innovatieve oplossingen. Theoretisch hoogopgeleiden zouden hun kennis moeten delen, maar vooral open moeten staan voor samenwerking met mensen met praktische kennis. Dat is pas echt een andere discipline: je eigen beperkingen erkennen.

Pipi Langkous als voorbeeld
Iedereen kent de Pipi Langkous’ wijsheid: “Ik heb het nog nooit gedaan, dus ik denk dat ik het wel kan.” (die blijkt de schrijfster nooit het hebben gebruikt, maar toch wordt het veel gebruikt!) Dat is prachtig: naïef de wereld ingaan en blijven proberen hoort bij het leven. Een beetje zelfvertrouwen is nooit weg. Maar als expert die denkt overal verstand van te hebben, beklim je onbewust Mount Stupid.

Toekijken
Ik zag een post van Tine de Moor over een onderzoeksprogramma rond het versterken van burgercollectieven. Een mooi traject, oprecht. Maar als ik zie wie er meedoen, bekruipt me een akelig gevoel. Al die aandacht voor burgercollectieven, terwijl het bestuderen van gemeenschappen lijkt op een schriftelijke cursus boksen. Als je nooit in een gemeenschap hebt geparticipeerd, kun je studeren tot de een ons weegt. Alle deelnemende partijen staan toe te kijken hoe burgers het doen. STOP daarmee. Doe dat onderzoek met mensen die over praktische ervaring beschikken over leven en wonen in een gemeenschap. en dat kan van alles zijn in een dorp, kerk, bestuur van een vereniging daar waar mensen zich belangeloos inzetten voor iets groters dan zichzelf.

Ik heb me er wel vaker over verbaast hoe het kan dat op zich slimme mensen domme dingen doen. Zie ook een eerdere blog. Zo nu en dan stuit ik op verhalen die misschien het kunnen verklaren. Ik noem het maar het “Hut principe”. Ergens in 1986 overkwam me in een training iets wat me tot op de dag van vandaag bij is gebleven. Ik schreef daarover in een eerdere blog in 2010 het volgende:

Ik herinner me nog de manier waarop Jon ons meenam in de verschillende niveau’s van kijken naar een gesprek. De stappen die we moesten nemen waren: via objective, reflective, interpretive and decisional. De eerste stap was voor veel van ons erg moeilijk. Het blijkt voor veel hoog opgeleiden erg moeilijk te zijn objectief naar een omgeving te kijken. Hilarisch was het moment toen een collega niet kon zeggen wat hij zag. Hij zag een vergader faciliteit, een vergadering, leslokaal, cursisten. Maar het kosten hem moeite om te vertellen dat hij stenen, tafels, stoelen, mensen, lampen zag.

Hoog opgeleid, academisch gevormde mensen zijn vaak niet in staat details te zien. Ze zijn getraind in “het duiden van de situatie”, het weglaten van ogenschijnlijk onbelangrijke zaken. Nu blijkt dat de linker en rechterhelft ook die taakverdeling hebben. Links voor abstract en rechts voor details. Leuk weetje. Maar toen stuitte ik op een gesprek tussen Tom Zwitser en neuroloog Jan Bonte die hierover iets boeiends vertelde. Als linker en rechterhelft gescheiden zijn kunnen patiënten sommige zaken gewoon niet meer zien.

Kan het zo zijn dat mensen die in abstracties leven gewoon ook niet meer details kunnen zien? Zie ook mijn testje in een eerdere blog. Als die verbinding grotendeels verdwenen zijn omdat ze niet meer gebruikt worden (use it or loose it) is het zicht op de werkelijkheid verloren. Daarover doordenkend, verklaart het ook dat politici oproepen tot oorlog. Ze zien het als een abstract gebeuren en kunnen zich niet voorstellen wat oorlog met mensen doet. De 2e wereldoorlog is te lang geleden om het door overlevering mee te hebben gekregen.

Het grappige is dat veel academici die uit een praktisch milieu komen, vaak wel in staat zijn om abstracties en werkelijkheid te zien. In ieder geval kunnen begrijpen dat er zoiets is als praktijk.

Nu de hamvraag: hoe kunnen we het “Hut principe” doorbreken. Gewoon elkaar weer leren zien. Dan verdwijnen oorlogen vanzelf.  Ik heb zo een vermoeden dat dit niet de laatste blog is over dit thema.

Gisteravond overkwam me iets leuks. We zaten ergens op het terras en er kwam een stel bij ons aan het tafeltje zitten. Het werd een genoegelijk gesprek, Hij Schots en zij Spaans. Het ging overal over en opeens zei ze tegen me:  “You look clever to me”. Nu heeft nog nooit iemand tegen me gezegd. Ik moest gelijk lachten en daarop zei ze: You look clever that does´t mean that you ‘re  clever! Een mooie relativering want het is me vaak voorgehouden dat ik niet naast mijn schoenen  moet gaan lopen.

Mijn interview met Jelle van Baardewijk deed om eerlijk te zijn iets met mijn ego want dat gesprek werd door 23.000 mensen bekeken. Ook daar hoorde ik dat veel kijkers mij verstandig dingen hoorden zeggen. Dus heel misschien zeg ik wel eens zinnige dingen en is het meer dan mijn uitstraling. Overigens hoorde ik ook dat veel mensen maar een klein deel hebben bekeken omdat het te lang duurde. Dus die 23.000 is ook maar een getal.

Het staat niet helemaal van los van een podcast die ik zag over gemeenschappen. Als je een gemeenschap wil vormen dan is het belangrijk om een identiteit te hebben. Dan is het niet genoeg dat je zegt “ik ben lid van” maar belangrijker dat je het ook bent. Oftewel “ik woon niet alleen in Visvliet” ik ben ook Visvlieter. Ik ben er onderdeel van. 

Je kan er uit zien als oranjefan maar dan ben je het nog niet. Het gevoel als oranje wint of verliest maakt dat je oranjefan bent. Verderop in de podcast hoorde ik dat je ook een eigen taal / woorden hebt. Dat je misschien woorden hebt voor mensen buiten de gemeenschap. Zoiets als: Mensen van de andere kant van de brug. Ze horen er wel bij maar zijn en voelen zich geen Visvlieter.

Ik kom er ook op omdat ik al heel lang naast het NOS journaal ook andere media volg en daar een totaal ander verhaal hoor. Een van die kanalen is Blackbox. In het begin moest ik wennen maar de laatste tijd waren het kwalitatief prima uitzendingen. Sinds kort is het overgrote deel van de medewerkers van Blackbox opgestapt omdat ze zich niet konden vinden in hoe het bestuur opereerde.. Ook daar is er ook iets met identiteit volgens mij. De oprichter Flavio deed het met passie, volgens zijn eigen zeggen heeft hij (grote?) fouten gemaakt. Hij trok meerdere keren het boetekleed aan. Het bestuur heeft de touwtjes in handen genomen en dat leidde tot een botsing waardoor Flavio en en veel medewerkers zijn opgestapt.

Ik zie een bestuur dat er rationeel in zit, op afstand aan het besturen is en aan de andere kant medewerkers die toch uit frustratie ontslag nemen en met Flavio een nieuw initiatief Lighthouse starten. Van beide kanten is uitgebreid de achtergrond te zien en horen op internet. De ziel is uit Blackbox en dat is het bestuur aan te rekenen in mijn ogen. Het is mij ook overkomen dat een bestuur van een stichting op afstand wil besturen en dat is wat mij betreft vaak de dood in de pot. Het worden buitenstaanders die wel een mening hebben maar verder niet meer bijdragen dan die mening. Anderen doen het werk. Iets wat al jaren in het bedrijfsleven aan de hand is met de invoering van managers. 

Ze kunnen naar buiten toe wel uitdragen dat ze de organisatie vertegenwoordigen maar ze zijn het daarom nog niet. Dat geld voor een dorp, een organisatie in de zorg of zelfs een land. Het mooiste voorbeeld is misschien wel het lied “I am Australian” van de Seekers. Luister en huiver.

Op Valentijnsdag mocht ik op gesprek bij het kanaal De Nieuwe Wereld (DNW). Het kanaal bestaat al een hele poos en heeft ondertussen ruim 1800 uitzendingen online staan. Ik ben een groot fan en bezocht vorig jaar de bijeenkomst in Antropia. Het zijn vaak echt gesprekken die de moeite waard zijn om te volgen, want er zit vaak veel wijsheid aan tafel.

Tot zover de positieve ervaringen. Toch heb ik ook best wat kanttekeningen. Het kanaal heeft een hoog abstractiegehalte, bij tijd en wijle voor mij amper door te komen. Ik ga rechter zitten als het gaat over hoog- versus laagopgeleid. Vaak corrigeren ze dat door het te vervangen door praktisch- versus theoretisch opgeleid (met dank aan Ewoud Engelen). Reden voor mij om in Antropia vorig jaar Jelle van Baardewijk aan te spreken en te vragen of niet vaker de praktische wijsheid aan tafel kon zitten. Volgens Jelle een goed idee; hij vroeg me om een mailtje te sturen.

De reactie liet wat langer op zich wachten – alle begrip, want DNW is fysiek verhuisd binnen Leiden. Ik heb het uiteindelijk voor elkaar gekregen contact te krijgen met Jelle, en hij nodigde mij uit voor een gesprek. Dat was dus op Valentijnsdag. Het werd een prettig gesprek waarin we spraken over praktisch en theoretisch geschoold zijn. Al pratende werd het ons duidelijk dat het misschien toch nog iets anders ligt.

Het gaat misschien nog meer over mensen met ervaring en mensen zonder ervaring. Zonder ervaring, maar wel met theoretische kennis. In een eerdere uitzending met Gabriël van den Brink ging het daar ook over: “De kennis van mensen die het werk doen, wordt geminacht.” Jelle was ook daar de gesprekspartner en sloot af door te zeggen dat hij over dit onderwerp verder wilde praten met geleerden. Nou ja zeg, dat is toch in tegenspraak met de titel! Juist mijn missie is om meer mensen met ervaring aan tafel te krijgen.

Ik zag ergens een kreet: “Waarom slimme mensen domme dingen doen.” Jelle vond dat ook een mooie titel die ons gesprek samenvatte. Natuurlijk kende hij het fenomeen, dat ook bekendstaat als het Dunning-Kruger-effect. Dat is een psychologisch verschijnsel waarbij mensen die incompetent zijn in een taak hun prestaties hoger inschatten dan ze in werkelijkheid zijn.

Dat effect heeft in mijn ogen tot gevolg dat mensen met een theoretische opleiding vaak denken dat ze weten hoe de wereld in elkaar zit en oordelen over zaken waar ze geen enkele ervaring mee hebben. Ze leven op Mount Stupid. Pas als ze zelf iets zouden moeten doen, komen ze erachter dat de wereld vele malen complexer is.

Komen ze er niet achter, dan kunnen ze eindeloos kletsen en ontstaat iets wat we kennen als de kleren van de keizer. Dat is in mijn ogen precies wat er aan de hand is in onze tijd. Daar zou ik meerdere podcasts mee kunnen vullen.

Nu is het wachten tot de opname online komt. Maar misschien past het ook helemaal niet in het concept van de nieuwe wereld en is het alleen voorbehouden aan mensen met een titel. (grapje natuurlijk)

Waar ik ook kom, regelmatig zie ik nog restanten van de 1,5 meter regel, ingevoerd met de bedoeling om levens te redden.  Hoewel de intentie nobel was, zijn de sociale, economische en psychologische gevolgen van deze maatregel verstrekkend en niet te negeren.

Sociale Isolatie en Eenzaamheid

Een van de meest ingrijpende effecten van de 1,5 meter regel was de sociale isolatie die het met zich meebracht. Mensen werden aangemoedigd om afstand te houden, zelfs van hun dierbaren. Gezinsleden konden elkaar niet omhelzen, vrienden konden niet samenkomen, en grootouders moesten hun kleinkinderen op afstand houden. Voor ouderen, die vaak al een kwetsbare positie in de samenleving hebben, werd eenzaamheid ondraaglijk. De menselijke behoefte aan fysiek contact werd plotseling weggenomen, met als gevolg een toename in depressie, angst en gevoelens van isolement.

Economische Schade

De 1,5 meter regel had ook grote gevolgen voor bedrijven. Horecaondernemingen, theaters, sportscholen en winkels moesten hun capaciteit verminderen of zelfs hun deuren sluiten. Kleine ondernemers, die vaak met smalle marges werken, zagen hun inkomsten instorten. De schade leidde tot faillissementen, werkloosheid en financiële onzekerheid voor miljoenen mensen.

Onderwijs op Afstand

Ook in het onderwijs had het grote effekten. Studenten en scholieren werden gedwongen om vanuit huis te leren, wat resulteerde in een leerachterstand. Niet alle gezinnen hadden toegang tot goede technologie of een rustige leeromgeving, wat vooral kinderen uit kwetsbare gezinnen benadeelde. Daarnaast leidde het gebrek aan sociaal contact op school en daar buiten tot problemen in de ontwikkeling van jongeren.

Geestelijke Gezondheid

De psychologische effecten van de 1,5 meter regel waren ongetwijfeld groot. Het constante gevoel van afstand en de angst om ziek te worden, hadden vast ook gevolgen voor de geestelijke gezondheid. Veel mensen voelden zich afgesneden van de wereld en verloren hun gevoel van verbondenheid. 

En nu

Hoewel de 1,5 meter regel in een noodsituatie werd ingevoerd, heeft het ons ook belangrijke lessen geleerd. We hebben gezien hoe belangrijk sociale verbondenheid is. Als vrijwilliger bij een telefonische hulplijn krijg ik veel eenzame mensen aan de lijn. Zelf denk ik dat de 1,5 meter daaraan heeft bijgedragen. Ik kan me eigenlijk wel boos maken dat de restanten nog steeds te zien zijn in winkels door 1,5 meter stickers. Ik heb de neiging ze weg te halen. Want als we iets nodig hebben in deze tijd (en zeker de tijd voor kerst) is dat afstand tussen mensen verdwijnt. En misschien gaat een constante confrontatie met al die 1,5 meter stickers mensen tussen de oren zitten.

Jaren geleden gebruikte ik eens bij toeval de kreet “je moet nooit slachtoffer worden van je eigen beleid.” Oftewel je hebt ooit iets besloten en achteraf blijkt het niet goed uit te pakken. Dan blijf je daar niet in hangen is vaak mijn advies. Dat is natuurlijk vrij aan iedereen om in de eigen misère te blijven zitten. Maar dat is niet wat ik zelf wil. In Nederland kennen we uitdrukkingen die daar ook op slaan. “Beter te halve gekeerd dan te hele gedwaald!” Of misschien nog actueler “Nood breekt wet!”

Er zijn natuurlijk een paar uitzonderingen. Bijvoorbeeld als je iemand iets hebt beloofd wat achteraf je niet goed uitkomt. Maar ook dan is het niet onverstandig in gesprek te gaan om te kijken of er een oplossing mogelijk is. Dat overkwam met laatst toen iemand me om een advies vroeg. Haar zoon en kleinkind kwamen over uit het buitenland op bezoek. Nu had ze op dat moment een afspraak met de gemeente voor ondersteuning. Wat te doen want die afspraak met de gemeente durfde ze niet af te zeggen. Op mijn vraag wat ze het belangrijkst vond, antwoordde ze: “het bezoek van mijn zoon”. Het mag duidelijk zijn wat ik haar adviseerde. Ze was merkbaar opgelucht.

Als ik zo naar onze overheid kijk lijken ze ons land te storten in ellende die we, ooit zelf hebben bedacht. Ik zag op Linkedin een video waar Louise Fresco (WUR) nog eens kernachtig uitlegt dat het stikstofprobleem door Nederland zélf is gecreëerd. De blogpost is hier te zien. Ze was tot 2 jaar geleden bestuursvoorzitter van Wageningen University & Research. Dus niet de eerste de beste. Wat ze noemt in de video is dus een mooi voorbeeld van slachtoffer van ons eigen beleid.

Heel actueel is de asielcrisis die door een groot deel van Nederland ook zo wordt ervaren. Nu zijn de progressieven onder ons altijd van de voorwaartse richting en vooral niet achterom kijken. Ze hangen de mening aan dat Nederland moet veranderen. Opgaan in de vaart der volkeren, al die internationale bezoekers zijn een verrijking. We moeten voor al die kansparels ruimte maken. Het vervelende is dat de progressievelingen op een of andere manier zich verheven voelen boven andersdenkenden. Dat leidde er eens toe dat een minister uitriep: wie zijn die mensen?” Dat zijn dus de mensen die ervaren en zien dat het vast loopt in ons land. En het ook zo ervaren. Meer dan de minister die dat roept vanaf de achterbank van de auto met chauffeur.

Als je geen slachtoffer wil zijn van eigen beleid moet je dus je beleid gaan veranderen. En als je afspraken hebt gemaakt met anderen, kan je daar altijd over in gesprek. Maar als het echt te bond wordt dan pas je de wet aan volgens ons mooie spreekwoord: “Nood breekt wet!”

Ik probeer iedere dag het nieuws te volgen, maar het wordt me soms allemaal te veel. Je zou er bang van worden. Soms lijkt het alsof de wereld gek geworden is. En al die gekkigheid komt gewoon je kamer binnen, iedere dag weer in overvloed.
Hier een overzicht van de zorgen die ons bezighouden:
Gezondheidscrises, criminaliteit en geweld, economische onzekerheid, werkloosheid, inflatie en financiële problemen, klimaatverandering, technologische ontwikkelingen, politieke instabiliteit, migratie en vluchtelingenstromen, sociale ongelijkheid, oorlog en conflicten, misinformatie en nepnieuws, dreiging van nucleaire wapens, verslechtering van de geestelijke gezondheid, energiecrisis, onderwijscrisis, verlies van biodiversiteit, corruptie en wanbeheer, toenemende politieke polarisatie, sociale media en cyberpesten, verlies van privacy, tekort aan schoon drinkwater.

Wat doet dit met ons?

Al dat geweld en die bedreigingen zorgen ervoor dat mensen het nieuws niet meer willen volgen. Dit lijkt een verstandig besluit, gezien de impact die angst op je kan hebben. Volgens Thuisarts.nl kunnen de symptomen van angst onder andere zijn: hartkloppingen, zweten, koude rillingen, duizeligheid, beven, benauwdheid, een vervelend gevoel in de borst, tintelingen of een doof gevoel in handen en/of voeten, droge mond, misselijkheid, maagpijn, braken of diarree, hoofdpijn, rood worden, flauwvallen, verwarring, het gevoel de controle over jezelf te verliezen, gek worden of doodgaan. Het is niet voor niets dat zelfmoordcijfers stijgen en de geestelijke gezondheid afneemt. Burn-out en overspannenheid nemen hand over hand toe.

Hoe kun je je hiertegen wapenen?

Om te beginnen is het belangrijk om niet alles klakkeloos te geloven. Onlangs was er een alarmbericht over een sterke afname dit jaar van het aantal vlinders. Dit werd gepresenteerd in het journaal. Hoewel ik in onze tuin aanvankelijk ook weinig vlinders zag, is het aantal nu weer toegenomen. Ik las op internet dat het natte voorjaar de oorzaak was van de tijdelijke afname. Hoewel het aantal vlinders door de jaren heen inderdaad afneemt, ging het item over alleen dit jaar. Een mooi wapen is ook om bij het nieuws een soort score bij te houden. Hoeveel angs onderwerpen er soms in een uitzending zit het is gewoon lachwekkend. Want soms wordt een angstelement erbij gehaald terwijl het weinig met het item te maken heeft. Veel regen komt door klimaat verandering, droogte ook, biodiversiteit ook. Je kunt als het ware net als met schrabble een woordwaarde maken. Grapje natuurlijk maar het maakt het wat luchtiger en soms zie je de absurditeit.

GBV

Zelf ben ik praktisch geschoold en boerenzoon. We gebruiken vaak de uitdrukking GBV: Gezond Boerenverstand. Dit ontbreekt soms bij theoretisch geschoolde mensen, die eerder modellen geloven dan de werkelijkheid. Buienradar is daar een goed voorbeeld van. Mensen die dicht bij de natuur leven, kunnen vaak aanvoelen wanneer het gaat regenen. Iedereen heeft wel voorbeelden van Buienradar die er faliekant naast zit. Maar voorbeelden te over. Rob Jette 28 miljard investeren voor 0,00036 graden minder stijging, gebaseerd op modellen.

Onderzoek alles

Ik las het boek van Adriaan ter Braak, “Eigen onderzoek eerst”. Het was niet makkelijk om door te komen. Hij strijdt tegen pseudowetenschap, wat logisch is omdat hij wetenschapsjournalist is en de wetenschap moet verdedigen. Dit leidt echter tot een verzet tegen iedereen die “eigen onderzoek doet”. Eigen onderzoek is volgens mij niets mis mee. Zie mijn voorbeeld van de vlinders. Sommige alternatieve behandelingen kunnen als misdadig worden beschouwd volgens Adriaan, maar ik denk daar anders over. Mijn motto is: “Onderzoek alles, behoud het goede.” Dit betekent niet automatisch dat je het beter moet weten dan de wetenschap, maar wel dat je kritisch moet blijven.

Ooit gaan we allemaal

Adriaan wijst op de aandacht die coaches en therapeuten kunnen geven aan mensen, vooral omdat de overbelaste zorg daarvoor geen ruimte biedt. Hij wijst dit af. Het is in mijn ogen juist mooi dat iemand troost vindt in een gesprek met een coach en een middeltje koopt dat in zijn of haar perceptie helpt. Dit kan beter zijn dan acht maanden wachten op een wachtlijst om vervolgens in acht sessies van 50 minuten geholpen te worden. Natuurlijk zit er kaf onder het koren, maar ook bij de aanschaf van een tweedehands auto kan het tegenvallen. Uiteindelijk gaan we allemaal dood, en de zoektocht naar genezing houdt ooit op. In dit kader kan ik iedereen het item over orgaandonatie op De Nieuwe Wereld aanbevelen. Adriaan zal het misschien niet waarderen, maar daar kan ik mee leven.

Rodin is failliet en Groningen zit met een verwoest digitaal landschap in het buitengebied en met een financiële scheur in de broek. Waar ligt de schuld? Bij de provincie! Terwijl buurprovincie Drenthe het begreep en met initiatieven samenwerkte, regeerde binnen de provincie Groningen de hoogmoed. Er waren in de provincie Groningen 13 initiatieven die bezig waren in de eigen omgeving een glasvezelnetwerk te realiseren. Vaak nog pril, maar honderden mensen waren ermee bezig. Ze klopten vergeefs aan bij de provincie. Een aantal bespiegelingen.

Over de initiatieven

Natuurlijk is het haast een onmogelijke taak om in de wijdse provincie Groningen een renderend glasvezelnetwerk aan te leggen. De afstanden tussen de boerderijen en woningen zijn soms immens. Toch waren er voldoende kansen, in mijn ogen. Het grote probleem van glasvezelnetwerken is de vraagbundeling: ben je in staat om zoveel mogelijk mensen mee te laten doen? Dat lukt het best als inwoners het zelf oppakken: een stukje noaberschap. Dat valt vaak verkeerd bij de markt, die graag zelf bepaalt hoe en in welk tempo dingen gebeuren. Het tempo bij de 13 initiatieven had zo zijn eigen dynamiek. Ook de overheid, met name de provincie Groningen, wilde de eerste provincie zijn met een glasvezelnetwerk in het landelijke gebied, en ze hadden er geld voor over. Waanzin in de ogen van mensen die er verstand van hebben.

Over de markt

Glasvezelnetwerken aanleggen in rurale gebieden kost heel veel geld. De illusie dat de markt dat wel zou oppakken voor een fooi, heeft de provincie opgebroken. Natuurlijk was 5 miljoen euro van de provincie en nog eens 5 miljoen van het Economic Board Groningen een niet te versmaden opdracht. Er kwamen een aantal aanmeldingen. Natuurlijk de 13 initiatieven die zich in allerijl hadden georganiseerd. Een garantie voor mislukking. Een stel opportunisten, waaronder een partij die expertise had in draadloze netwerken: Rodin. Ik kende de partij en wist ook dat ze weinig (zeg maar geen) kennis en ervaring hadden over het aanleggen van glasvezelnetwerken. En wat velen al vermoedden: de eerste klanten werden draadloos aangesloten. Dat mocht, want in de aanbesteding van de provincie werd gesproken over een technisch neutrale oplossing.

Over de aanpak van de provincie Groningen

Zoals gezegd, de ambitie van de provincie was groot. Denigrerend werd er gesproken over de initiatieven. Letterlijk huilend heb ik bij de verantwoordelijke ambtenaar gezeten. Zie je dan niet wat er gaande is, hoeveel potentie er in de provincie ligt, en zie je niet wat er in Drenthe gebeurt? Het antwoord was letterlijk: “Jan, ik geloof niet dat Groningers dat kunnen.” Bizar, want juist die ambtenaar was een geboren en getogen Groninger. Aan de andere kant kon ik hem ook niets verwijten, want daarnaast deed hij nog vier andere projecten (hij kwam eens op een vergadering met de map ‘Elektrisch Fietsen’ onder de arm). Hij verzuchtte eens: “Ik wil dit dossier van mijn tafel.” Ter vergelijking: de provincie Drenthe had één fulltime ambtenaar en een aantal parttime ambtenaren op het dossier.

Het verloop

Rodin ging dus aan de slag en overal verrezen masten, sommigen verdwenen net zo snel, want de vergunningen waren niet verleend. Rodin blufte zich door de materie, ingehuurde aannemers tot wanhoop drijvend, want de materiedeskundigheid ontbrak aan alle kanten. De gedeputeerde bleef beweren dat het volgens plan liep. Insiders wisten wel beter. Het geld werd erdoorheen gejaagd; het leek wel de begintijd van de dotcom-hype. Ik telde op een gegeven moment vijf fourwheel drives bij het pand van Rodin. Die hoeven natuurlijk niet allemaal van Rodin geweest te zijn, maar het geeft wel een beetje de wereld aan waarin werd gewerkt.

Stichting Breedband Westerkwartier

In het Westerkwartier waren we aan de slag gegaan met het initiatief Stichting Breedband Westerkwartier. We kwamen een heel eind: 1800 mensen volgden onze verrichtingen via mailingen. 700 mensen hadden 50 euro overgemaakt waarmee we aan de slag waren gegaan met vraagbundeling (wie doet er mee?). We hadden een ontwerp op hoofdlijnen. Uiteindelijk waren we aardig op weg. Maar… de provincie gaf geen thuis, hoewel ze ons nog wel gesteund hadden heel in het begin met 10.000 euro. De gemeente Westerkwartier was nog in de embrionale fase en de vier oude gemeenten wisten niet hoe er mee om te gaan. Toen de nieuwe gemeente was gevormd, werd ze overlopen door de marktpartijen die letterlijk zeiden: “Vertrouw de burgerinitiatieven niet, te onbetrouwbaar, ze kunnen het niet.” Ons gevoel is ook dat ze ons nooit serieus hebben genomen.

De stekker eruit

De stichting is gestopt en de Coöperatie Westerglas is nooit van de grond gekomen. Heel veel mensen in het Westerkwartier zitten met een kater en een aanbod van een commerciële partij die wel wil aanleggen voor 2000 euro. Misschien wel een redelijk aanbod. Maar de schade die is aangericht is veel groter dan dat. Het vertrouwen in de politiek en met name de provincie heeft een stevige deuk opgelopen bij veel inwoners. Ook het proces transitie landelijk gebied verloopt juist is het Westerkwartier super stroef. Er is veel weerstand tegen de aanpak van de provincie. Dat is niet nieuw. Het Westerkwartier is een regio die graag zelf de toekomst bepaald. Niet voor niets dat Westerglas een heel eind kwam, maar uiteindelijk het onderspit moest delven. Verloren van het marktgeweld en te grote politieke ambities.  Het had zo mooi kunnen zijn.

Een blog schrijf ik meestal naar aanleiding van iets. De afgelopen week hoorde ik dat de rijksambtenaren een forse loonsverhoging van 8,5 % krijgen. Daarnaast nog een eenmalige vergoeding van 1100 euro. Op zich moet een ieder loon naar werken krijgen.  Dat op zich is geen reden voor mijn blog. Wat maakte dat ik toch in de pen kruip is het gesprek met een voormalig topambtenaar bij De Nieuwe Wereld. 

Wie heeft de macht?

In dat gesprek bekruipt mij het gevoel dat ambtenaren regeren en dat ze compleet los geslagen zijn van de rest van de maatschappij. De topambtenaar ontkent de problemen in de maatschappij en Ad Verbrugge laat hem bijna genoegzaam het woord voeren. Het lijkt of hij trots is op wat er is gebeurd. Maar als ik zie dat ambtenaren ook gewoon protesteren tegen beleid dan is de titel van de uitzending: “Worden we geregeerd door ambtenaren?” goed gekozen. 

Een enorme groei en aantallen

Er blijkt een explosie te zijn in het aantal (beleids)ambtenaren. De overheid is nog nooit zo groot geweest. Een mooie opmerking in de uitzending: er zijn niet veel mensen nodig om veel geld uit te geven. Ooit in het verleden hadden ze het plan 10.000 beleidsambtenaren terug te brengen tot 8000. Totaal mislukt. Dat stuk van het gesprek is voor mij compleet verwarrend. Er zijn 14.000 functies geschrapt maar tegelijkertijd is het totaal aantal gelijk gebleven. Begrijp me goed zelf ben ik ooit mijn loopbaan als Rijksambtenaar van het staatsbedrijf der PTT. Met de gereedschapstas op pad om technische dingen te doen zoals storingen opheffen of uitbreidingen in het telefonie netwerk te maken. Toen had de PTT alleen al meer dan 120.000 werknemers. Door de marktwerking werd ik ambtenaar af en met mij nog veel mensen ook in andere takken van sport. Daarover alleen is ook een bijdrage te maken. 

Waar stopt het?

Die functies waren uitvoerend. Het gesprek bij De Nieuwe Wereld concentreerde zich vooral op ambtenaren die beleid maken. (bron binnenlands bestuur). Het aantal rijksambtenaren is vorig jaar met ruim 5,5 procent gestegen ten opzichte van 2021. Eind 2022 stonden er 7.244 meer op de loonlijst. In totaal telt het rijk nu 138.376 ambtenaren. (bron binnenlands bestuur) Veel daarvan zijn bezig met beleid te maken. Tegenwoordig houdt dat grotendeels in hoe we ons als inwoner moeten gedragen. Wat gezien wordt als slecht belasten. De gemiddelde prijs van een pakje shag is tegenwoordig € 24,14. Het moet rokers een goed gevoel geven dat door de stijging in ieder geval we meer ambtenaren kunnen aanstellen.

Hamvraag is wel: loopt het allemaal niet vast? Less Indians and more Chiefs?

Slootje springen, kinderen hebben het vaak als hobby. Ik moet er aan denken als ik het begrip polarisatie hoor. In onze maatschappij is polarisatie geworden tot een kloof waar je bijna niet meer over kunt springen. Of het nu gaat over hegemonie van Amerika, Corona, Ukraine of Het Klimaat. De standpunten zijn soms zo uiteenlopend dat een gesprek niet meer mogelijk is.

Hoe moelijk dat is blijkt uit het gesprek tussen wetenschapsfilosoof Maarten Boudry en klinisch psycholoog Mattias Desmet bij “De Nieuwe Wereld” (zie hieronder). Beide heren zijn goed in hun vak maar op veel onderwerpen zijn ze het niet eens. Heel leerzaam voor een ieder die zo nu en dan roept dat de feiten toch duidelijk zijn. Na dit gesprek blijft er van feiten weinig over. Ontnuchterend hoe beide wetenschappers vragen zetten bij de uitkomsten van studies.

Wat wel erg mooi is om te zien hoe beide heren elkaar in de waarde willen laten. Toch is soms de ongeloof te bemerken van de een over de mening van de ander. Het is dat ze afgesproken hebben met elkaar in gesprek te blijven anders was het een kort gesprek geweest. Het maakt me duidelijk dat er een opdracht bij ons allen ligt om in gesprek te gaan met mensen met een afwijkende mening. Niet in debat maar in een gesprek. Niet om elkaar te overtuigen maar proberen te doorgronden wat de mening van de ander is en om erachter te komen waar die mening op is gestoeld.

Voor zover ik het na kan gaan is dat gesprek tussen deelnemers van de gepolariseerde partijen de enige uitweg die ons uit de misere helpt. Of misschien is een andere uitweg dat een van de meningen dominant wordt en verbod instelt voor het andere varhaal. Dan belanden we in een dictatuur. Maar dat is volgens mij geen goede oplossing. Ook niet als het dominante verhaal overeenstemt met mijn mening. (die trouwens niet heel uitgesproken is). Ik zag en las een interview met Peter Coleman de schrijver van het boek The Way Out. Mij uit het hart gegrepen. https://www.beyondintractability.org/mib-interviews/peter-coleman

De vraag is hoe organiseer je dat. In het gesprek vertelt Peter over het gesprek dat hij tijdens een wandeling had met zijn buurman. De buurman had een totaal ander beeld van de wereld. Mooi om te zien dat het wel kan, hoewel het erg moeilijk is. Net zoals het gesprek tussen Maarten en Matthias voor mij een lichtpuntje in een wereld die steeds verder uit elkaar drijft. Misschien goed kijken naar kinderen die over de sloot springen. Zij zullen moeten leren die gesprekken te voeren.

De heren werden het dus op veel punten niet eens en spraken af nog eens met elkaar in gesprek te gaan en intussen elkaar met onderzoeken elkaar te overtuigen.

Het tweede gesprek staat hieronder.

Zelf heb ik nooit gestudeerd dus met enige schroom tik ik deze blog. Maar het moet er maar eens van komen. Ik ben wel een beetje klaar met de uitdrukking “het is wetenschappelijk bewezen”. Dan bedoel ik niet de exacte wetenschap maar vooral over klimaat-, economie-, corona / gezondheids wetenschap enz. Daar wordt gewerkt met modellen, statistieken, vaak aannames en men bouwt daar vaak op voort.

Ik zag een interview met Trudy Dehue bij De Andere Wereld over zwangerschap. Daarin zit een mooi stuk over normatieve definities en de classificaties die er bij horen. Mooi uitgelegd. Wetenschap wordt gebouwd op normatieve definities met daarna clacificaties. Vervolgens worden dat feiten waarop de wetenschap wordt gebaseerd. Vaak wordt geschermd met dat is wetenschappelijk bewezen. Dan hoort er dan wel bij welke definities gehanteerd zijn. Anders staat die bewering op los zand. 

Dat gevoel kreeg ik erg bij het interview met Tijs van de Brink Hij is op zoek of hij in coronatijd wel goed had gehandeld. Keer op keer noemt hij de wetenschap waarop hij vertrouwd.   Of hij in de coronatijd wel goed had gehandeld, tenenkrommend. Het staat bol van de aannames en de zelfreflectie is bij hem ver te zoeken. Volgens mij moet de wetenschap zelf kritisch staan tegenover de bewering die zo vaak wordt gebruikt. Want iedere wetenschapper  zou kritisch moeten staan tegenover de bewering “is wetenschappelijk bewezen”. Hieronder staat het gesprek met Tijs op Blackbox.

In dat opzicht is wetenschap een nieuwe religie geworden. Er mag niet aan getwijfeld worden en heel vaak worden andere meningen weggezet onder het mom van complot of nepnieuws. Juist een wetenschapper zou nieuwsgierig moeten zijn. Dan  kom je ook bij de uitdrukking: “hoe meer we weten hoe meer het besef komt dat er veel meer is dat we niet weten¨. Misschien is de term wetenschap niet correct en zou het “onwetendschap” moeten heten, op zoek naar hoe het mogelijk zit.