“Geen vrijwilligers? Word er zelf een!”

We leven in een tijd waarin iedereen precies lijkt te weten wat er moet gebeuren, wat anderen moeten doen. Of het nu gaat om klimaatverandering, eenzaamheid in de buurt, of het opruimen van zwerfafval: de roep om actie is luid en duidelijk. Maar wie steekt er eigenlijk de handen uit de mouwen? Vaak blijft het bij praten, wijzen naar anderen, of – mijn persoonlijke favoriet – het oproepen tot vrijwilligers. Alsof vrijwilligers een magische groep mensen zijn die uit de lucht komen vallen, klaar om jouw briljante plan uit te voeren. Spoiler: zo werkt het niet.

De paradox van de vrijwilliger

Ik hoor het overal: “We hebben meer vrijwilligers nodig!” Gemeenten, verenigingen, goede doelen – iedereen lijkt op zoek naar die ene held die het werk wel even komt doen. Maar wat als we nu eens stoppen met roepen en zelf beginnen? Stel je voor: iedereen die het woord ‘vrijwilliger’ in de mond neemt, meldt zich aan voor een klus. Niet om te vergaderen, niet om een plan te schrijven, maar om écht iets te doen. Handen in de aarde, kwast in de verf, of een uurtje kletsen met die eenzame buurvrouw. Wedden dat we dan ineens geen tekort aan vrijwilligers meer hebben?

Het probleem is dat de roep om vrijwilligers vaak gepaard gaat met een soort verheven houding. Laatst hoorde ik iemand tijdens een buurtbijeenkomst zeggen: “Oh ja, de stoelen moeten ook nog klaargezet worden. Hoe moeilijk kan dat zijn? Daar is vast wel iemand voor te vinden.” Het klonk alsof het zetten van stoelen een klusje was dat ver onder hun eigen waardigheid lag. Alsof zijzelf te belangrijk waren om een paar stoelen te sjouwen, maar er heus wel een mindere ziel rondloopt die dat klusje wel even opknapt. Herkenbaar? Dat verheven toontje, dat idee dat jouw visie te groot is voor de ‘kleine’ taken, is precies wat ons tegenhoudt.

Vraag het eens: wat doe jíj eigenlijk?

De volgende keer dat je iemand hoort roepen om vrijwilligers, probeer dit eens: vraag ze, “Vrijwilliger, mooi! Maar wat doe jíj eigenlijk als vrijwilliger?” En dan niet in een bestuur zitten of vergaderen, maar echt helpen – handen uit de mouwen, iets concreets doen. Als er geen duidelijk antwoord komt, vraag dan door: “Waarom roep je dan om vrijwilligers als je zelf niet meedoet?” Het is een simpele vraag, maar hij legt de vinger op de zere plek. Vaak willen mensen wel dat iets gebeurt, maar vinden ze zichzelf te belangrijk voor de uitvoering. Doorvragen helpt om dat bloot te leggen en mensen aan te zetten tot actie. Want als jij het niet doet, waarom zou een ander het dan wel doen?

Wel roepen, maar niet doen

Deze houding zie je ook in de zogenaamde ‘woke’ discussies. Vertellen hoe anderen zich moeten gedragen. Iedereen heeft de mond vol over minder vliegen om het klimaat te redden, meer met het OV reizen, eenzaamheid aanpakken, of het uitsluiten van minderheden tegengaan. Mooie woorden, belangrijke thema’s, maar wat doen we er zelf aan? Hoe vaak boeken we zelf die goedkope vlucht naar een zonnig oord, terwijl we anderen vertellen dat vliegen slecht is? Of roepen we dat eenzaamheid een groot probleem is, maar lopen we straal langs die oudere buurvrouw die nooit bezoek krijgt? En hoe vaak zeggen we dat inclusie belangrijk is, maar nodigen we niemand uit die anders is dan wij voor een kop koffie? Het is makkelijk om te roepen wat er moet veranderen, maar als je zelf niet in actie komt, blijft het bij loze woorden. Als je eenzaamheid wilt aanpakken, begin dan met een praatje in je eigen straat. En als je inclusie predikt, nodig dan iemand uit een andere cultuur uit voor je buurtbarbecue. Actie begint bij jezelf, niet bij een ander.

Waarom wijzen we altijd naar anderen?

Het is menselijk om naar anderen te kijken. De gemeente moet het oplossen, de overheid moet ingrijpen, of “zij” moeten de stoelen klaarzetten. Maar waarom wachten? Als jij ziet dat er iets moet gebeuren, ben jij dan niet de perfecte persoon om te beginnen? Ja, het is makkelijker om te roepen dat iemand anders het moet doen. Maar eerlijk: dat lost niks op. Actie begint bij jezelf. En het mooie is: als jij begint, volgen anderen vaak vanzelf.

Ik denk aan die ene buurman in ons dorp die klaagde over de rommel in het park. “De gemeente moet hier iets aan doen!” zei hij. Tot iemand hem vroeg: “Waarom ruim je het zelf niet op?” Hij sputterde wat, maar een week later stond hij met een vuilniszak en een prikker in het park. En weet je wat? Er sloten spontaan anderen aan. Nu is dat park schoner dan ooit, en die buurman? Die voelt zich een held, niet omdat hij een grootse visie had, maar omdat hij gewoon begon.

Tijd maken voor actie

Natuurlijk hebben we tegenwoordig weinig tijd, lijkt het. Maar denk eens aan al die uren die we besteden aan schermtijd – scrollen door social media, bingen van series, of het checken van notificaties. Als we een fractie van die tijd zouden inzetten voor iets nuttigs, zoals het klaarzetten van die stoelen of het helpen in de buurt, zou er al veel veranderen. En het grappige is: mensen die het druk hebben, vinden vaak juist wél tijd om een handje te helpen. Het zijn de bezige bijen die een uurtje vrijmaken om de speeltuin op te knappen of een praatje te maken met een eenzame buur. Druk zijn is geen excuus – het is een kwestie van prioriteiten stellen.

Stop met praten, start met doen

Dus, de volgende keer dat je jezelf hoort zeggen: “Er moet iets gebeuren,” of “Daar is vast wel iemand voor te vinden,” vraag jezelf af: wat kan ik doen? Niet morgen, niet volgende week, maar nu. Laat dat verheven toontje los en pak die stoelen, die vuilniszak, of die kwast. En als je iemand hoort roepen om vrijwilligers – of het nu gaat om het klimaat, eenzaamheid, of inclusie – stel die ene vraag: “Wat doe jíj eigenlijk?” Want als iedereen die roept om verandering zélf in actie komt, dan zijn al die problemen waar we het over hebben ineens een stuk kleiner. Zoals mijn oude buurman altijd zei: “Een ander doet het niet voor je.”

Wat ga jij vandaag nog doen?