Het is alweer een poos geleden dat ik een blog schreef, iets weerhield me. Ook AI kon me niet helpen want iedere keer als ik begon kon ik de kern niet echt pakken. Maar het moet er nu toch maar uit!
Al langer ben ik bezig met abstract en praktijk. Mensen uit de praktijk verbazen zich over hoe “slimme” mensen domme dingen doen. Slim tussen aanhalingstekens want hoog intellect of een academische studie staat niet gelijk aan slim want anders hadden we niet een uitdrukking Boeren Slimheid. In het Engels kennen ze Streetwise. Ik heb AI even gevraagd de overeenkomst tussen die 2 verder uit te werken en ik kan me er prima in vinden.
| Overeenkomst | Uitleg | Voorbeeld |
| Praktische, ervaringsgedreven wijsheid | Beide benadrukken slimheid die komt uit de praktijk en het leven zelf, niet uit school of theorie. Het gaat om ‘leren door doen’ en snel schakelen. | Een streetwise iemand ontwijkt oplichters in de stad; een boerenslim iemand repareert een machine met touw en ducttape omdat dat werkt. |
| Overleven in tegenspoed | Het draait om veerkracht en creatief omgaan met beperkingen of risico’s in een ‘harde’ omgeving – of dat nu de urban jungle is of het platteland. | Beiden helpen je om tegenslagen te tackelen zonder luxe middelen: denk aan onderhandelen voor een betere deal op straat of bij een marktkoopman. |
| Nuchter en uitgeslapen | Geen poespas of illusies; het is realistisch, soms een tikje cynisch, met een focus op wat écht telt (veiligheid, voordeel, efficiëntie). | Zowel de streetwise kid die foute bendes ontloopt als de boer die een storm voorziet en zijn vee op tijd binnenhaalt. |
| Sociale navigatie | Beide helpen bij het lezen van mensen en situaties: wie is betrouwbaar, hoe win je vertrouwen, hoe vermijd je valkuilen? | In een complexe wereld vol interacties, zoals netwerken in de stad of onderhandelen met leveranciers op het land. |
| Universele toepasbaarheid | Ze transcenderen context: streetwise skills werken ook in rurale settings, en boerenslimheid helpt in de stad. Het is ‘folksy intelligence’ voor iedereen. | Een immigrant die streetwise boerenslimheid inzet om een nieuw leven op te bouwen, waar ook ter wereld. |
Nu is er iets aan de hand tussen mensen die hun hele leven alleen in de abstracties hebben geleefd en mensen die de praktische wereld hebben ervaren. Het is iets met taalgebruik. Ik kom er op toen ik een gesprek met Joris Luyendijk zag. Echt een aanrader kijk even vanaf 7:40 en dan tot 11:40 mag natuurlijk langer, maar kom dan wel weer terug want ik moet mijn punt nog maken.
Ik moest denken aan mijn gesprek met Jelle van Baardewijk wat heel erg (door de kijkers) werd gewaardeerd. Zelf had ik gelijk wel het gevoel dat Jelle me niet serieus nam. Dat kwam door zijn opmerking gelijk aan het begin. “maar het is ook onderdeel van het theoretisch discours dat je je niet per se helemaal hoeft te mengen als persoon Je kan ook eh bij ideeën houden” Hoe die opmerking bedoeld was, weet ik niet (nog steeds niet) maar er werd wel even wat gemarkeerd. Verderop in het gesprek kreeg ik een compliment van Jelle: “je zegt eigenlijk hele verstandige dingen”. Dank 🙂
Door de twee fragmenten over de vinkjes en het gesprek met Jelle is er bij mij wel iets ontstaan. Hoe goed je ook je best doet, academisch gevormden die niet uit een praktische omgeving komen nemen je niet serieus. En zelfs al ben je aangepast (beheers je het ABN, spreek je accentloos) dan hoeft er maar wat te gebeuren of je wordt niet meer serieus genomen. Een vriend van me noemde dat laatst: Mijn kinderen hebben beiden gymnasium en universiteit gedaan maar komen erop hun 30e achter dat ze altijd hebben neergekeken op HBO-ers. Nou dan hoeven we het over MBO-ers en anderen helemaal niet te hebben.
Die “niet universitair geschoolden” hebben andere dingen geleerd kijk maar naar bovenstaande tabel. Omgekeerd nemen die juist al die hoog geleerdheid niet serieus. Quote van mijn vader: “als ze poepen denken ze, dat ze niet stinken”.
Ja daar zit ik dan met mijn Gronings accent. Sinds een jaar weet ik dat ik bij een woord eindigend op “en” de n niet moet uitspreken. Nou lekker dan. Als Groninger slik ik de laatste e in en mag ik de n ook al niet meer zeggen wat blijft er over? Als ik het gesprek met Jelle terug kijk lukt me dat aardig. Maar toen ik de training van Stemacteur deed en bewust netjes moest prate lukte me dat steeds niet.
Terug naar mijn overpeinzing. Iemand met de 7 vinkjes van Joris Luyendijk weet dus niet beter. (zie voor een uitleg van de vinkjes hieronder) En iemand die 6 vinkjes of minder heeft zal er vaak voor kiezen om zich vast te klampen aan de mensen met 7 vinkjes. Als ik Joris mag geloven is dat bijna een natuurlijk gegeven. Kinderen op het gymnasium of universiteit hebben zich over het algemeen binnen de kortste keren aangepast om ook er een vinkje bij te krijgen.
OK we worden dus niet serieus genomen. Zelfs een tattoo, slorig kapsel (ik moet volgende week nodig naar de kapper) of accent zorgt ervoor dat je vaak gediscrimineerd wordt. Dat is veel vileiner dan gender of huidskleur. Wat we wel hebben is onze boerenslimheid en als we dat eens aanvullen met de achtergestelden in de steden, de mensen die Streetwise zijn komen we ergens. Misschien kunnen we een verschil maken. Want wij hebben geleerd om ons aan te passen in sommige gevallen zelfs om te overleven. Dat hebben we van huis uit meegekragen of op straat geleerd. We zijn dus “Erfwijs¨. Iets voor de mensen met 6 of 7 vinkjes om te onhouden! We zijn vaak niet dom en zeggen “soms verstandige dingen”. Maar veel belangrijker nog we voelen in al onze vezels wanneer we niet serieus genomen worden.
Ik ga er graag over in gesprek, 7 vinkjes of niet maakt me niet uit. Bij deze de uitnodiging.
De zeven vinkjes op een rij
Hier een overzicht van de zeven kenmerken, zoals Luyendijk ze beschrijft:
| Vinkje | Beschrijving |
| 1. Man zijn | Mannelijkheid biedt structurele voordelen in een patriarchale samenleving, zoals meer autoriteit en minder vooroordelen. |
| 2. Wit zijn | Blank zijn beschermt tegen racisme en geeft onbewuste voorkeur in banen, media en dagelijks leven. |
| 3. Hetero zijn | Heteroseksualiteit is de norm; LHBTQ+-personen ervaren vaak discriminatie of onveiligheid. |
| 4. Hoogopgeleid zijn | Een academische titel opent deuren naar topposities en netwerken. |
| 5. Hoogopgeleide ouders hebben | Een ‘head start’ door cultureel kapitaal, connecties en verwachtingen thuis. |
| 6. ABN-sprekend zijn | Algemeen Beschaafd Nederlands spreken (zonder accent) wordt geassocieerd met professionaliteit en betrouwbaarheid. |
| 7. In de Randstad wonen | Wonen in de economische en culturele kern (Amsterdam, Rotterdam, etc.) geeft betere toegang tot banen, onderwijs en invloed. |