Soms tref je een moment dat blijft plakken, en als techneut en boerenzoon valt mij dan gelijk iets op. Tijdens de start van ons vliegtuig werd de start afgebroken. Het was vlak daarvoor nog geland en er bleek iets niet te kloppen. Na 3 uur wachten moesten we eruit. We mochten zelf uitzoeken hoe we de thuisvlucht gingen regelen. Alleen al een blog waard. Het zoeken van de storing is tegenwoordig het uitlezen van de computer. Want een vliegtuig werkt volgens Fly by wire. Lees daarvoor mijn uitgebreide uitleg op mijn substack.
De besturing van ons land is ook kapot. Er is iets fundamenteels aan de hand, want de feedback vanuit de realiteit ontbreekt tegenwoordig volledig. In oude auto’s voelde je het gaspedaal nog direct aan de motor en in oude vliegtuigen checkte de piloot de flappen aan de vleugels met een kabel rechtstreeks aan de stuurknuppel. Je voelde gelijk of er iets mis was. Vandaag de dag is alles echter by wire geworden via een boordcomputer. Je zet een schakelaar om en een fractie later reageert er pas iets; er zit soms een flinke vertraging tussen een opdracht en de feedback via een lampje. Soms ook niet en dan ga je niet vliegen, ook al is alleen het lampje stuk.
Kijk ik naar ons land, dan lijkt het wel alsof de overheid regeert via zo’n haperende boordcomputer: een soort Govern-by-wire. Er worden in Den Haag wetten gemaakt en schakelaars omgezet, maar het lijkt wel of alle servo’s in de praktijk simpelweg niet zijn aangesloten. Bestuurders vertrouwen blind op linksbreinige spreadsheets en papieren modellen van spreadsheet-managers, maar ze verliezen het zicht op de werkelijkheid volledig. Het stikstofbeleid, de gaswinning en de toeslagenaffaire laten precies dat zien. Ze zitten met z’n allen op hun comfortabele plateau op Mount Stupid oeverloos te lullen over modellen, terwijl in de echte wereld de motor er allang is afgevallen.
Het is dus wachten op bestuurders die écht willen weten wat de werkelijke effecten zijn van hun beleid. Gelukkig zijn er soms lichtpuntjes die me deugd doen. Een prachtig voorbeeld daarvan vond ik recentelijk de antwoorden van Fleur Agema tijdens de parlementaire enquête. Wat een verademing en wat een prachtig voorbeeld van hoe een terugkoppeling vanuit de leefwereld wél hoort te werken. Zij liet zien wat een échte volksvertegenwoordiger is; iemand die niet alleen op kille cijfers en statistieken vertrouwt, maar de signalen uit de samenleving serieus neemt. Fleur begrijpt precies wat er in de uitvoering mis is gegaan en haar antwoorden waren simpelweg spot-on. Wat een praktische wijsheid. Een mooi passage uit het verhoor:
Dat is precies het type nuchterheid dat we zo hard nodig hebben in deze tijd. Geen abstracte theorieën uit de ivoren toren, maar de voeten in de modder en gewoon durven kijken of de koplamp buiten het ook daadwerkelijk doet. Misschien wordt het tijd dat de heren en dames in Den Haag beseffen dat ze soms lijken op dat jongetje op de passagiersstoel dat met een stuurtje in de hand denkend dat hij de auto bestuurd.
Wat vind jij? Herken je deze haperende boordcomputer in de maatschappij, of heb je zelf nog andere mooie voorbeelden van échte feedback (terugkoppeling)? Ik lees je reactie graag.