Er zijn woorden die leuk klinken maar als je erover nadenkt fundamenteel superfout zijn. Het woord “samen” is zo’n woord. Want wat is er mooier dan dingen samen doen. Echt ik ben in mijn leven een aantal keren onderdeel geweest van een groep waar we dingen samen deden. Fantastisch, iedereen kon zichzelf zijn en droeg op zijn of haar manier een steentje bij. Luister ook een fragment uit een gesprek op RTV Zulthe.
Maar steeds vaker komt de roep om dingen “samen” te doen uit een hoek die er belang bij heeft dat dat “samen” ook wel ergens toe moet leiden. Bijvoorkeur een duurzamer dorp, rookvrije generatie, opvang van vluchtelingen. Dat “Samen” komt veel uit de hoek van de overheid of van mensen die eten uit de overheidsruif. Begrijp me goed bijna iedereen die het roept meent het ook en met de beste bedoelingen.
Ik vroeg Kunstmatige Intelligentie of het woord “samen” vaker genoemd wordt door de overheid in de loop der tijd. AI nam de troonrede als voorbeeld en komt met de opmerking:
De troonrede volgens AI
– Tot de jaren ’80 en ’90 was de Troonrede zakelijk en direct: de overheid presenteerde begrotingen en wetswijzigingen.
– Vanaf de jaren 2000 (en met name tijdens de kabinetten-Rutte en de coronacrisis) explodeerde het gebruik van “samen”. Het werd de standaard openings- en afsluitingsboodschap van bijna elk maatschappelijk dossier (denk aan “Samen de schouders eronder”). Zelfs in de Troonrede van 2026 verschoof het zwaartepunt van harde economische cijfers naar abstracte oproepen tot “samenwerking” en “democratische clementie”.
Toch zit er altijd een een basis van asynchroniteit in, een ongelijke verhouding. Zeker als het bij de overheid vandaan komt of bij eters uit de overheidsruif (een exploderende groep). Het is soms bevoogdend. Je hoort het een ouder zeggen tegen een kind dat worstelt met een probleem: “Zullen we het samen doen?” De overheid doet het niet in vragende vorm. Daar is het als opdracht: “We doen het samen!” Er is zelfs een heus festival met die naam.
Krijg jij ook pukkeltjes door het alsmaar alles samen moeten doen?